Από τον Φθόνο στην Ευγνωμοσύνη

(για την κτητικότητα, τη ζήλια και τελικά την αγάπη)
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Με το που ερχόμαστε στον κόσμο, ξεκινά ένας αγώνας για την αγάπη. Να μετατραπεί η επιθετικότητα που απορρέει από τον φόβο, σε αγάπη, και ο φθόνος που απορρέει από την έλλειψη, σε ευγνωμοσύνη. Για ένα βρέφος, η εμπειρία ενός νέου κόσμου είναι τόσο απέραντη που καταλήγει απειλητική. Πρώτη φορά, έρχεται αντιμέτωπο με την έννοια της δυσφορίας και του πόνου. Έξω από την κοιλιά της μάνας του, απαιτείται να βιώσει για πρώτη φορά την αμηχανία της πείνας ώστε να την καλέσει να το ταΐσει, τον πόνο του στομάχου του που αυτό είναι άδειο, το πνίξημο που φέρνουν τα δάκρυα όταν εκφορτίζουν την ένταση και τη δύσπνοια που δημιουργεί η ταχυπαλμία όταν προσπαθεί να αναπνεύσει μέσα στους λυγμούς του.

3779791-ODJGNEWP-7

Η τροφή που του παρέχει η μητέρα είναι πολύ παραπάνω από θρεπτική για το σώμα του, λοιπόν. Θρέφει την ψυχή του την ίδια. Το βρέφος μαθαίνει ότι το γάλα της μπορεί να κάνει τα δάκρυα να περνούν, μπορεί να ηρεμεί την αναπνοή, να κάνει το στομάχι να μην πονάει, μπορεί να καταπραΰνει το φόβο που ένιωθε μέχρι και λίγο πριν. Ο μαστός αυτής της γυναίκας έχει μαγικές ιδιότητες για εκείνο, πολλές περισσότερες από ένα απλό στήθος. Τον αισθάνεται σοφό αφού ξέρει τι χρειάζεται χωρίς να το ζητήσει, τον αισθάνεται παντοδύναμο αφού του προσφέρει μία άμυνα κατά του άγχους που έχει αυτός ο κόσμος. Τον αισθάνεται άφθονο αφού δεν στερεύει ποτέ πριν εκείνο χορτάσει.

Όταν, λοιπόν, δεν τον έχει άμεσα στη διάθεσή του, το βρέφος νιώθει ότι ο μαστός κρατάει τα οφέλη της αφθονίας του για τον εαυτό του, ότι δεν θέλει να τα μοιραστεί μαζί του. Ξεκινά να θυμώνει. Ξεκινά να τον φθονεί για όλα όσα έχει εκείνος και όσα δεν έχει αυτό. Ξεκινά να του επιτίθεται στην φαντασία του, αλλά και στην πραγματικότητα. Δεν είναι λίγες, εξάλλου, οι περιπτώσεις όπου ένα μωρό αρνείται να θηλάσει, να δαγκώνει ή να γδέρνει το στήθος της μητέρας – να προσπαθεί να χαλάσει, δηλαδή, το αντικείμενο του φθόνου του σε μία απόπειρα να γλιτώσει από αυτό το ζοφερό συναίσθημα.

Εκεί το βρέφος χρειάζεται μία μεγάλη δόση αγάπης ώστε να επικρατήσει αυτή έναντι του μίσους του προς αυτό που του λείπει. Η επιμονή της μάνας θα το κάνει να αισθανθεί ότι ένα μέρος του μαστού της είναι πάντα μαζί του. Διαθέσιμο μέσα του. Έτσι μόνο μπορεί να περάσει από τον φθόνο, στην ευγνωμοσύνη. Καθώς, όμως, το βρέφος συνειδητοποιεί ότι η πηγή της ευχαρίστησης είναι εκτός του εαυτού του, έρχεται αντιμέτωπο με έναν τεράστιο φόβο. Ότι εξαρτάται από τη παρουσία αυτής της πηγής ώστε να είναι ευτυχισμένο.

Σε ένα βαθμό, όλοι εξαρτόμαστε από τα πρόσωπα της ζωής μας ώστε να λαμβάνουμε ικανοποίηση. Εξαρτώμαστε από τους κοντινούς μας άλλους για να λαμβάνουμε αγάπη και φροντίδα, εξαρτώμαστε από τη δουλειά μας για να αισθανόμαστε παραγωγικοί, εξαρτώμαστε από τον καιρό ώστε να κάνουμε τα πράγματα που μας δίνουν ευχαρίστηση. Συμβαίνει, όμως, όταν οι πρώτες εμπειρίες μου να δεν βρήκαν την ανταπόκριση που είχα ανάγκη, να φοβήθηκα τόσο την εξάρτηση όταν συνειδητοποιήσα ότι αυτό που με ευχαριστεί είναι μέρος κάποιου άλλου ανθρώπου, που να αρνούμαι καταβάθος να δεχτώ πως οι άλλοι είναι ξεχωριστοί από εμένα.

Το βλέπουμε σε πολλά ζευγάρια. Φέρονται ο ένας στον άλλο σαν προέκταση του εαυτού τους. Υποφέρουν από τεράστια συναισθήματα ζήλιας και κτητικότητας και οδηγούνται σε σφοδρές συγκρούσεις μεταξύ τους όταν ο άλλος διαφεύγει του ελέγχου τους. Αισθάνονται την αυτονομία ως μία επίπονη υπενθύμιση ότι η πηγή της ευχαρίστησής τους δεν ανήκει σε εκείνους, αλλά στον εαυτό της. Επαναλαμβάνουν τους πόνους των πρώτων χρόνων τους με το να επιτίθενται σε αυτό που έχουν ανάγκη. Μόνο που τώρα δεν το κάνουν μόνο στην φαντασία τους, αλλά και στην πραγματικότητα. Στα ανώριμα ζεύγη ξεκινά πάντα με τον ίδιο τρόπο. Απαιτούν από τον άλλο να γνωρίζει τι χρειάζονται χωρίς να του το ζητήσουν, αλλιώς αυτός ο άλλος δεν τους αγαπά. “Αν χρειάζεται να το ζητάω, δεν έχει νόημα…” Ακούω συχνά στις θεραπείες ζεύγους. Με λίγα λόγια, ζητούν μία κατανόηση πέρα από τα λόγια, ίδια με αυτή που ζητάει το βρέφος από την μητέρα του.

Φυσικά, εκεί που υπάρχει ο φόβος της εξάρτησης, οι άνθρωποι δοκιμάζουν τα όρια του άλλου, μέσα από αφόρητη ζήλια ή καταπίεση, σε μία προσπάθεια να δοκιμάσουν την αντοχή του. Προσπαθούν να καταστρέψουν την πηγή της ευχαρίστησής τους, είτε ευχόμενοι να αποτύχουν και να την εμπιστευτούν, είτε να το επιτύχουν και να ανακουφιστούν από το επίπονο συναίσθημα του φθόνου. Κι όπως με κάθε τι που πονάει την αγύμναστη ψυχή, το αποδίδουν στον άλλον. Ο άλλος ευθύνεται για τη ζήλια, το φθόνο ή την επιθετικότητά τους. Εκείνος που ζηλεύει αφόρητα, ωστόσο, αναζητά στον άλλο την έλλειψη αγάπης για να μην έρθει αντιμέτωπος με την επίγνωση ότι ο ίδιος πάσχει από αυτήν.

Στην πραγματικότητα, δεν μπορεί να υπάρξει ζήλια δίχως ένα μερίδιο φθόνου. Φθόνο για την “τσιγγουνιά” που αισθανόμαστε ότι κυριεύει τον άλλο όταν δεν διαθέτει όλη του την αγάπη για εμάς. Άλλοτε, δε, όταν ο φθόνος είναι πολύ μεγάλος, γεννιέται η ασυνείδητη ανάγκη να υπάρξει κάποιος τρίτος στον οποίο θα προσωποποιηθεί. Κάποιος επαρκέστερος, ο οποίος θα μας στερήσει το αντικείμενο της αγάπης μας, θα κλέψει την προσοχή του από εμάς. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει ένα τέτοιο πρόσωπο, πολλές φορές κατασκευάζεται. Ζευγάρια τα οποία υποφέρουν από μεγάλη ζήλια, αισθάνονται στο βάθος τους ότι ευθύνεται κάποιος τρίτος για τα συναισθήματα αναξιότητας που βιώνουν. Δημιουργούν ένα σφετεριστή στο πρόσωπο κάποιου από το κοντινό περιβάλλον του συντρόφου τους. Πάνω σε εκείνον προβάλλονται όλα τα συναισθήματα μίσους καθώς είναι πιο εύκολο να επιτεθούμε σε αυτά όταν αφορούν κάποιον άλλο.

Αυτό, βέβαια, δεν λύνει τίποτα, μόνο ενισχύει τον φόβο εξάρτησής τους. Εδώ, συχνά, συναντάται και η απιστία. Δεν υπάρχει, άλλωστε, ζευγάρι, το οποίο να υπέφερε από συζυγική απιστία και ο σύζυγος που απιστούσε να μην έπασχε από έναν βαθύ φόβο εξάρτησης. Μέσα από την απιστία αρνούταν τη σημαντικότητα του συντρόφου του, ενώ ασυνείδητα τον τιμωρούσε για τα αισθήματα εξάρτησης που βίωνε.

Η μόνη υγιής μορφή εξάρτησης, όμως, είναι η αμοιβαία αλληλοεξάρτηση. Εκείνη που έχει αλληλοπεριχώρηση. Χώρο, δηλαδή, να φιλοξενηθούν οι ανάγκες και οι δυσφορίες και των δύο, δίχως τον φόβο ότι αν ο άλλος συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικός είναι για εμάς, θα μας εγκαταλείψει. Εδώ η θεραπεία βοηθά πολυ. Βοηθά το πέρασμα στην ευγνωμοσύνη. Το πέρασμα στην επανόρθωση. Βοηθά να ελαττωθούν οι επίπονες επαναλήψεις του παρελθόντος που προέρχονται όχι από την ευχαρίστηση, αλλά από το ότι δεν έχουμε βρει ακόμη έναν καλύτερο τρόπο ενέργειας. Βοηθά να επιλέγουμε συντρόφους λιγότερο για να εκφορτίζουμε τις ψυχικές μας εντάσεις και περισσότερο για να λαμβάνουμε ικανοποίηση και ευχαρίστηση.

Βοηθά να καταλάβουμε ότι δεν είναι η ευτυχία που μας κάνει ευγνώμονες, αλλά η ευγνωμοσύνη που μας κάνει ευτυχισμένους.

 

Facebook Twitter Google+ LinkedIn