“Εγώ, ο εκείνος, ο άλλος”

Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός ότι οι ταινίες που με εντυπωσίαζαν περισσότερο ήταν αυτές που πραγματεύονταν τη διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας. Συγκεκριμένα, δε, όταν συνυπήρχαν περισσότερες και από δύο προσωπικότητες σε κάποιον! Μου δημιουργήθηκε, λοιπόν, η απορία αν υπήρχε, όντως, αυτή η διαταραχή ή ήταν αποκύημα της φαντασίας των σεναριογράφων. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα παραμένει το ίδιο αινιγματική μέχρι και σήμερα… Ο λόγος για αυτό, είναι ότι διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας – ή σωστότερα αποκαλούμενη – διασχιστική διαταραχή ταυτότητας παραμένει μυστήριο τόσο με την φύση της όσο και με την συνοδευόμενη συμπτωματολογία.

πολλαπλή-προσωπικότητα

Πως ορίζεται, όμως, η διασχιστική διαταραχή ταυτότητας και τι είναι ακριβώς; Πολύ απλά, είναι η συνύπαρξη δύο – τουλάχιστον – διαφορετικών προσωπικοτήτων σε έναν άνθρωπο. Αυτές, εναλλάσσονται επηρεάζοντας, έτσι, και τη συμπεριφορά του ατόμου το οποίο βιώνει ανεξήγητα κενά μνήμης στο πέρασμά τους. Τι οδήγησε το άτομο, όμως, εξαρχής να διασχίσει την ταυτότητά του; Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε το τι, ακριβώς, αναπαριστά μία άλλη προσωπικότητα και γιατί παίρνει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αλλά υπάρχει μία σιωπηλή ομοφωνία ότι η διαταραχή οφείλεται σε καταπιεσμένες αναμνήσεις παιδικής, σεξουαλικής, κακοποίησης. Οι υπόλοιπες ταυτότητες, λοιπόν, είναι τρόπος απόδρασης για τον κακοποιημένο.

Αφού κάποιο παιδί υποστεί σφοδρή κακοποίηση, αυτό που κάνει την επόμενη φορά, όταν έρχεται αντιμέτωπο με ανυπόφορο πόνο και σύγκρουση, είναι να “φεύγει”… Δημιουργεί ένα “φρούριο” ώστε ο φόβος να μην αγγίξει το ίδιο. Είτε δεν αγγίζει κανέναν είτε αγγίζει κάποιον άλλον εαυτό, πιο ικανό να διατηρήσει την οργάνωσή του κάτω από σφοδρές επιθέσεις. Εδώ είναι και ο κοινός τόπος όσων υποφέρουν από τη διαταραχή αφού η κύρια ταυτότητα τους, αυτή που υποχώρησε στον πόνο, προορίζεται να είναι η περισσότερο αδύναμη, παθητική και καταθλιμμένη ενώ οι άλλες αναδύονται περισσότερο ενεργές, επιθετικές και ανθεκτικές στην κακουχία.

Πως είναι κάποιος, όμως, που φέρει τη διαταραχή; Ας φανταστούμε κάποιον πολύ πειθήνιο, υπάκουο – σχεδόν – χωρίς την παραμικρή πρωτοβουλία στην ύπαρξή του. Αυτή, είναι και η αυθεντική προσωπικότητά του αφού, αυτή του, η αδυναμία να αναλάβει τα ηνία της ζωής του, ανοίγει το δρόμο στις άλλες προσωπικότητας να εκδηλωθούν. Σιγά σιγά, λοιπόν, αδυνατεί να θυμηθεί σημαντικά στοιχεία της προσωπικής του ζωής όπως το επάγγελμα του, την οικογένεια ή – ακόμα – και το όνομά του. Η απώλεια αυτών των αναμνήσεων μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά έως και μέρες όπου το άτομο παρουσιάζεται ως αφηρημένο.

Στην πραγματικότητα, όμως, η αφηρημάδα, αυτή, είναι η υποχώρηση της προσωπικότητάς του και η διαδοχή της άλλης. Σκεφτείτε το σαν μία γέφυρα ενός ισθμού η οποία βυθίζεται για να μπορέσουν να διελαύνουν τα πλοία που ταξιδεύουν. Κατά, αυτή, τη “βύθιση” η διάδοχη προσωπικότητα δημιουργεί ψευδαισθήσεις για να μπορέσει να κυριαρχήσει στη συνείδηση. Αυτές, μπορεί να είναι φωνές που φαίνονται να δίνουν εντολές υφαρπάζοντας με αυτό τον τρόπο τον έλεγχο του σώματος ενώ σπρώχνει την προηγούμενη στη λήθη του ασυνειδήτου.

thumbnail

Καθώς αλλάζει σιγά – σιγά η προσωπικότητα, λοιπόν, αλλάζει και η αντίληψη που έχει για τον εαυτό του… Για παράδειγμα, θα προβεί σε ενέργειες που δεν θα έκανε, συνήθως, η κύρια προσωπικότητά του όπως το να τρέχει με το αυτοκίνητο, να κλεπτομανεί ή να κάνει επικίνδυνα πράγματα ωθούμενος από το αίσθημα της ανάγκης. Φανταστείτε το κάπως σαν – ξαφνικά – να νιώθατε συνεπιβάτες στο σώμα σας και όχι οδηγοί!

Αφού εξηγήσαμε τη μετάβαση, ήρθε η ώρα να δούμε πόσες αλλά και τι είδους προσωπικότητες μπορεί να έχει το παράδειγμά μας που υποφέρει από διάσχιση ταυτότητας. Κρατώντας στο νου ότι οι ταυτότητες μπορεί, μεν, να είναι διαφορετικές αλλά δεν παύουν να μοιράζονται την ίδια γνώση ας προσπαθήσουμε να μαντέψουμε πόσες μπορεί να είναι αυτές… Δύο, τρεις, τέσσερις; Ίσως εφτά; Η αλήθεια είναι ότι δύναται να είναι παραπάνω αφού έχουν υπάρξει περιπτώσεις όπου οι διαφορετικές προσωπικότητες στο σώμα κάποιου καταμετρήθηκαν σε χιλιάδες με την κάθε μία να έχει δικό της, ιδιαίτερο, τρόπο αντίληψης, συμπεριφορά, σχέσεις με το περιβάλλον αλλά και τύπο αναμνήσεων! Κατά μέσο όρο, όμως, ο αριθμός των προσωπικοτήτων στις περιπτώσεις με διάσχιση ταυτότητας κυμαίνεται γύρω στις 7.

Όσον αφορά την ποιότητα, αυτών, των ταυτοτήτων ένα άτομο μπορεί να έχει μια ντροπαλή, γεμάτη με αναστολές ταυτότητα, μια άλλη περισσότερο ζωηρή και ελευθεριάζουσα, μια τρίτη που εμφανίζεται εχθρική και καχύποπτη ενώ μπορεί – ακόμα – να έχει και την ταυτότητα κάποιου ζώου! Οι ταυτότητες, αυτές, δίνουν διαφορετικά ονόματα στον εαυτό τους και μπορεί να αναφέρουν διαφορετικές ηλικίες (συνήθως μικρότερες από την πραγματική), διαφορετικό φύλο η μία από την άλλη ή και διαφορετική καταγωγή. Σαφέστατα, πάντως, η κάθε προσωπικότητα δεν γνωρίζει την ύπαρξη των άλλων ή – στην καλύτερη περίπτωση – υποψιάζεται ότι δεν είναι μόνη. Όταν συμβαίνει το δεύτερο, δύναται να γνωρίζει στοιχεία ή λεπτομέρειες των άλλων προσωπικοτήτων, ν’ ακούει ή να βλέπει τι κάνουν αλλά και να έρχεται σε σύγκρουση μ’ αυτές!

Multiple-personality-disorder-addicts-and-addiction1

Αφού εξηγήσαμε την – ίσως πιο πολύπλοκη και αμφιλεγόμενη – διαταραχή στην ιστορία ας αναλογιστούμε το κατά πόσο τα παραπάνω στοιχεία μπορεί να ισχύουν. Κατά πόσο δύναται να μπορεί κάποιος να εναλλάσσει εαυτούς, ταυτότητες και στάσεις ή εάν είναι, απλά, μία βολική διάγνωση στο βωμό του εντυπωσιασμού. Γίνεται ένα τραύμα – όσο ισχυρό κι αν είναι – να δημιουργήσει άλλους εαυτούς; Η αλήθεια είναι πως, βέβαιη, απάντηση δεν υπάρχει… Ας θυμηθούμε, όμως, πόσες φορές αλλάξαμε τον εαυτό μας μετά από μία σφοδρή εμπειρία και υιοθετήσαμε ένα σκληρότερο προσωπείο… ένα τρυφερότερο ή ένα πιο αστείο. Μπορεί η διαδικασία να πήρε μέχρι και χρόνια και να διατηρήσαμε τη μνήμη μας αλλά το σίγουρο είναι ότι απωθήσαμε τον πόνο ή την ντροπή που μας έκανε να αλλάξουμε βυθίζοντας κομμάτια του αρχικού μας εαυτού που μας “απογοήτευσαν”.

Ιάκωβος Σιανούδης
Ψυχολόγος Bsc, ψυχοθεραπευτής

Εισαγωγική φωτογραφία:www.flickr.com/photos/babs

Βιβλιογραφία:
Bennet, G. (1986). The Treatment of Multiple Personality Disorder, U.S.A: American Psychiatric Publishing
Giller, W., Cohen, B., M., Giller, E. & Lynn, W. (1991). Multiple Personality Disorder from the Inside Out, U.S.A: Sidran Press
Haddock, D. (2001). The Dissociative Identity Disorder Sourcebook, U.S.A: McGraw-Hill
Putnnam, F., W. (1989). Diagnosis and Treatment of Multiple Personality Disorder, New York: The Guilford Press
Ross, C., A. (1996). Dissociative Identity Disorder, New York: Wiley

Facebook Twitter Google+ LinkedIn