Η βρεφική διαμαρτυρία ως οδηγός της μητρικής φροντίδας

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Με τον ερχομό του στη ζωή, ένας νεογέννητος οργανισμός ξεκινά τον αγώνα του να μετατρέψει το αγίνωτο δυναμικό μέσα του, σε έναν δημιουργικό εαυτό. Φυσικά, για να έχει το χρόνο να ασχοληθεί με την ανάπτυξη των αυθεντικών χαρακτηριστικών του, και να μην καταναλώνει τους ψυχικούς του πόρους στο να αμύνεται τις ματαιώσεις της πραγματικότητας, ένα βρέφος θα πρέπει να αισθάνεται απρόσβλητο από οποιοδήποτε άγχος. Για να αντέξει, λοιπόν, την κατάσταση απόλυτης εξάρτησης στην οποία βρίσκεται, θα απαρνηθεί την ευαλωτότητά του και θα την μεταμφιέσει σε παντοδυναμία.

241024620_522524238840453_6292158468474971705_n (1)

Αυτόν τον «μανδύα» αναλαμβάνει να τον ρίξει η μητέρα, μέσα από την έγκαιρη και αποτελεσματική ικανοποίηση των αναγκών του. Ένα βρέφος πεινάει, και αμέσως εμφανίζεται ένα στήθος και το ταΐζει. Λερώνεται, και εμφανίζεται μία καθαρή πάνα. Κρυώνει, και αμέσως μία αγκαλιά το κλείνει μέσα της. Έτσι, το βρέφος σχηματίζει την ψευδαίσθηση ότι οι ανάγκες του γεννούν τον κόσμο και μπορεί να ξεγελάει το άγχος του, μέχρι να είναι έτοιμο να δεχτεί την διαφοροποίησή του από το άτομο από το οποίο εξαρτάται. Αυτό θα συμβεί, όμως, μόνο όταν έχει πειστεί ότι μπορεί να επηρεάζει την πορεία των πραγμάτων, με το να νιώθει ικανό να εφευρίσκει δημιουργικές λύσεις στις υπαρξιακές του δυσκολίες, με τον ίδιο τρόπο που «δημιουργούσε» τις συνθήκες του περιβάλλοντός του όλον αυτόν τον καιρό.

Η μητέρα που φροντίζει, λοιπόν, μπορεί να ταΐσει, να καθαρίσει ή να αγκαλιάσει το βρέφος της, όμως η μητέρα που συναισθάνεται, θα το κάνει με τον τρόπο του. Θα αφήσει το ίδιο να της αφηγηθεί τον τρόπο που του αρέσει να το σηκώνει και να του προσφέρει το στήθος της μέσα από το να παρατηρεί τις μικρές ιδιοσυγκρασιακές λεπτομέρειες στην επικοινωνία τους – τον τρόπο που σαλεύει το σώμα του και τι διακινεί αυτός ο τρόπος σε εκείνη μέσα της. Η ευαισθησία της σε αυτά τα μηνύματα θα καθορίσει αν το βρέφος θα διατηρήσει την ψευδαίσθηση ότι αυτό δημιουργεί το περιβάλλον του, αφού η φροντίδα που θα δέχεται είναι ακριβώς αυτή που «ζητάει». Σε αντίθετη περίπτωση, το βρέφος αναγκάζεται να συμμορφωθεί με το είδος της φροντίδας που λαμβάνει, με αποτέλεσμα να αποκοπεί από τον αυθεντικό εαυτό του και να υιοθετήσει κάποιον άλλο που ταιριάζει με το περιβάλλον του.

Η επιλογή του βασίζεται σε έναν αδιέξοδο εκβιασμό. Εάν ένας νεογέννητος οργανισμός ερχόταν αντιμέτωπος με το γεγονός ότι δεν έχει κανένα λόγο επάνω στα όσα συμβαίνουν, αλλά εξαρτάται από το πόσο ενσυνείδητοι είναι εκείνοι που τον περιβάλλουν, θα κατέρρεε η «παντοδυναμία» του και θα οδηγούταν στην απελπισία. Αν, ωστόσο, συμμορφωθεί με το είδος της φροντίδας που λαμβάνει, τότε μπορεί να αισθάνεται ότι παραμένει συνενωμένο με το περιβάλλον του, και ότι το δημιουργεί το ίδιο, ακόμα κι αν αυτή η «δημιουργία» το οδηγήσει σε μία παθολογική ανάπτυξη.

Με το να καθρεφτίζει αυτό που της επικοινωνεί, επομένως, η μητέρα επικυρώνει ότι έλαβε το μήνυμα και συντηρεί την ψευδαίσθηση του βρέφους ότι δομεί τον κόσμο που το περιβάλλει – η μητέρα «ακολουθεί» τις επιθυμίες της ψυχής του με τον ίδιο τρόπο που ένας καθρέφτης ακολουθεί τις κινήσεις του σώματος που κατοπτρίζει, μέχρι που αυτός ο καθρέφτης μετατρέπεται στην «πύλη» την οποία θα περάσει και θα έρθει στην πραγματικότητα.

Μία τέτοια αποστολή, βέβαια, αφήνει περιθώρια για αναρίθμητες μικρές αποτυχίες, όμως ακόμα κι αυτές, δεν είναι παρά ευκαιρίες να γνωρίσει η μητέρα καλύτερα τους ιδιαίτερους τρόπους του μωρού της να αντιδρά όταν αισθάνεται ότι δεν γίνεται κατανοητό. Για αυτό το λόγο, η μητέρα δεν πρέπει να φοβάται τις εκφράσεις επιθετικότητας του βρέφους της, αλλά να τις καταλαβαίνει σαν μία μορφή διαμαρτυρίας, η οποία το διαχωρίζει από το να συναινέσει στην ολοκλήρωση μίας απογοητευτικής εμπειρίας που δεν το αντιπροσωπεύει.

Μία μητέρα που θα δεχτεί την επιθετικότητα του βρέφους της ως κάτι φυσικό και δεν θα την ποινικοποιήσει, την συγκρατεί, και του επιτρέπει να προσαρμοστεί στις φυσικές απογοητεύσεις που έχει ο κόσμος μέχρι να μάθει να την συγκρατεί και το ίδιο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, δεν την εκμηδενίζει, αλλά ούτε και την αφήνει να φτάσει σε βλαβερά επίπεδα. Αν, όμως, η μητέρα ανησυχήσει ή φοβηθεί από αυτήν, τότε το βρέφος θα αμυνθεί αποσυνδετικά και θα την κρύψει. Το ίδιο, φυσικά, θα συμβεί αν αυτή η επιθετικότητα δεν συγκρατηθεί ποτέ ώστε να βιωθεί από εκείνο ως ασφαλής. Αν, πάλι, απαντηθεί από μία σαρωτική αντεπίθεση του ενήλικα, τότε το βρέφος θα σταματήσει να διαμαρτύρεται, λόγω κινδύνου όμως. Η επιθετικότητα θα ατονήσει και, μέσα από αυτή, το ίδιο και η ροπή του εαυτού προς τη διαφοροποίηση, αφού το μέσο διαμαρτυρίας του θα έχει εξουδετερωθεί. Ο συμμορφωτικός χαρακτήρας που θα προκύψει θα είναι «άοπλος», άρα και γεμάτος φόβο, μη ικανός να διεκδικήσει οτιδήποτε υπό το άγχος ότι θα βλάψει ή θα βλαφτεί.

Η μητέρα, λοιπόν, χρειάζεται να κατανοεί την επιθετικότητα του βρέφους της σαν έναν τρόπο επικοινωνίας που χρειάζεται ερμηνεία. Όλη η διαχείρισή της πρέπει να αφορά το να την βοηθάει να βαδίζει στην λεπτή γραμμή της ψευδαίσθησης της παντοδυναμίας του, χωρίς αυτή η παντοδυναμία να καταστρέφει το περιβάλλον από το οποίο εξαρτάται. Τα σημάδια αντίστασης και άρνησης που επιδεικνύει, επομένως, όταν πρόκειται να ταϊστεί, να καθαριστεί ή να αγκαλιαστεί, είναι «εγχειρίδια» σε αυτό το εγχείρημα και χρειάζεται να αντιμετωπίζονται ως ευκαιρίες να εμπλουτίσει τις γνώσεις της, όχι ως μομφές απέναντι στην αυτοαποδιδόμενη αυθεντία της.Φυσικά, όταν ένα βρέφος γρατσουνάει, δαγκώνει το στήθος της ή αρνείται να συνεργαστεί, η μητέρα είναι πολύ εύκολο να φέρει μοραλιστικα και να το τιμωρήσει. Καθοριστικό ρόλο σε αυτό, θα παίξει η σχέση που έχει με τη δική της επιθετικότητα. Αν την έχει ενοχοποιήσει, αν την έχει από καιρό αποχωριστεί ή, αν όταν ήταν η ίδια παιδί, οι άλλοι την αισθάνθηκαν τόσο καταστροφική που την φοβήθηκε και η ίδια.

Μέσα από την ευαισθησία και την κατανόησή της, η μητέρα μετατρέπεται σταδιακά την επιθετικότητα του βρέφους της σε εργαλείο για την διαφοροποίησή του, μέχρι που στο τέλος καταλήγει να μετουσιώνεται και να συμβολίζει ακριβώς αυτό. Ένα φυσικό τρόπο αυτοπροστασίας, που στο μέλλον θα έχει το ρόλο να αποσύρει το ενδιαφέρον του ο εαυτός από ανθρώπους που τον απογοητεύουν και να το στρέφει σε άλλους που τον κατανοούν. Έτσι, δεν ταΐζει μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή του.

Ακούει τις “οδηγίες” του ώστε να μετατρέψει το δυναμικό του σε μία δημιουργική πραγματικότητα, με το να λειτουργήσει ως ένα περιβάλλον που το δέχεται για αυτό που είναι και όχι ένα περιβάλλον που το εκβιάζει να αποχωριστεί τους ιδιαίτερους τρόπους του να αντιδρά σε όσα το συρρικνώνουν.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn