Η εσωτερική διαπραγμάτευση του φόβου του θανάτου

Όλοι μέσα μας έχουμε έναν εσωτερικό συνομιλητή. Για κάποιους είναι ο εαυτός τους ενώ για άλλους ο γονέας τους ή κάποιο άλλο σημαντικό πρόσωπο. Χωρίς να το καταλαβαίνουμε – αθροιστικά – ο εσωτερικός συνομιλητής μας έχει περάσει εκατοντάδες ώρες να μας ακούει, να μας παρηγορεί, να μας αντιτίθεται ή να μας στηλιτεύει. Έχουμε κάνει αμέτρητες συζητήσεις μαζί του πότε νικώντας τον και πότε ηττώμενοι από εκείνον. Ποιο είναι, όμως, το πιο σύνηθες θέμα που μας απασχολεί και “κουβεντιάζουμε” με εκείνον μετά τις επιθυμίες μας; Μα, φυσικά, οι φόβοι μας!

Run for your life!

Τι μας εμποδίζει, όμως, από το να τους επικοινωνήσουμε; Να πάψουμε να απευθυνόμαστε μόνο σε “αυτόν” και να το μοιραστούμε με άλλους; Εδώ, εισάγεται η δευτερογενής φύση του φόβου που σαν βόας κρατάει με την ουρά του τη θέση του στο ασυνείδητό μας ενώ στρέφει το στόμα του στο συνειδητό… Ο φόβος της αντιμετώπισης του φόβου!

Βλέπετε, όσο και αν μας κρίνει, όσο σκληρά και αν μας απαντήσει ή όσο και αν μας πληγώσει η “φωνή” εκείνου μέσα μας ποτέ δεν ακούγεται πιο δυνατά από ότι επιτρέπει το ηχείο του μυαλού μας. Η φωνή, αυτή, αν και καταφέρνει να μας επηρεάζει δεν καταφέρνει να δραπετεύσει από τις οπές των ματιών ή των αυτιών μας ή το σχίσμα των χειλιών μας και αυτό γιατί αν δραπετεύσει τότε θα γίνει αληθινή! Και αυτό – αυτομάτως – θα αντικαταστήσει την αίσθηση του φόβου, αυτού καθαυτού, με τον φόβο που γεννά το άγχος της αντιμετώπισής του.

Ας το σκεφτούμε κάπως έτσι για να γίνει πιο κατανοητό… Φανταστείτε έναν αθλητή που στο μέλλον θα αντιμετωπίσει έναν αντίπαλο σε έναν αγώνα πυγμαχίας. Ο – πιθανός – φόβος του αρχικά έχει να κάνει με τον ίδιο τον αντίπαλό του• Τις επιδόσεις εκείνου, τα δυνατά του σημεία, τη στρατηγική του, τη δύναμή του. Όταν, όμως, έρθει η ώρα της σύγκρουσης ο φόβος που έπαιρνε μορφή στον αντίπαλό του μετακυλίεται και εστιάζεται, πλέον, στον ίδιο και στο άγχος που βιώνει καθώς έχει έρθει η στιγμή να τον αντιμετωπίσει!

Τώρα, όμως, τι συμβαίνει αν αυτός είναι ο πρώτος αγώνας του αθλητή της ιστορίας μας; Τι συμβαίνει, δηλαδή, όταν δεν έχει ζήσει μία παρόμοια εμπειρία για να γνωρίζει τις προεκτάσεις της αλλά επιμένει να τη φοβάται; Με λίγα λόγια, τι συμβολίζει ο φόβος μας όταν δεν τον έχουμε ζήσει; Tις φορές που δεν έχουμε ανάλογη εμπειρία στο παρελθόν και δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τις πραγματικές του διαστάσεις;

Στο μυαλό πολλών είναι ο φόβος του θανάτου. Μία συντριπτική πλειοψηφία φοβάται τον θάνατο χωρίς – σαφέστατα – να τον έχει βιώσει. Ίσως, όμως, εδώ ο θάνατος να είναι μία παραπλάνηση… Ένας έξυπνος τρόπος μεταμφίεσης που με την απόλυτη φύση του εμποδίζει κάποιον να αμφισβητήσει τι κρύβεται από κάτω. Αν κάποιος δεν το ενστερνίζεται αμέσως αρκεί να σκεφτεί πόσο, πραγματικά, πιστεύει στο ενδεχόμενο του θανάτου του… Όχι στην ιδέα του!

Βλέπετε, το ασυνείδητο είναι ένα ποτάμι που δεν φράζεται από τις έννοιες του χρόνου ή της ματαίωσης – μεταβλητές – απαραίτητες στη διαπραγμάτευση της ιδέας του θανάτου. Αν το έκανε τότε οι αναμνήσεις μας θα έχαναν την αμφισημία και – εν γένει – την ερμηνεία που προσφέρει η αεναότητά και πολλαπλή χρονική τους εφαρμογή. Στην ουσία, λοιπόν, ο φόβος του θανάτου έχει να κάνει με ανεπίλυτες συγκρούσεις του παρελθόντος που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ή να εκφράσουμε τα κατάλληλα συναισθήματα. Συναισθήματα που δεν εκφράσαμε στις πρώτες φιγούρες της ζωής μας και τώρα δυσκολεύουν την καθημερινότητά μας.

1413285694_b0c9fe8f32

Οι πρώτες, αυτές, φιγούρες τις ζωής μας – οι γονείς – που μεταξύ άλλων ήταν πρόσωπα ανυπέρβλητης και αδιαμφισβήτητης εξουσίας και δύναμης στα μικρά μας μάτια ήταν εκείνοι που μας έδωσαν πεπατημένες. Κατευθυντήριες γραμμές, δηλαδή, και απαντήσεις σε περιστάσεις και ερωτήματα που μας ταλάνιζαν. Πολλές φορές δε, προλάμβαναν τα ερωτήματά μας, αυτά, και μας παρείχαν την “ασφαλή” οδό χωρίς να την αναζητήσουμε• ενίοτε χωρίς να την επιλέξουμε.

Με δεδομένο αυτό δεν είναι ακαταφρόνητη η αναγωγή αυτών των συναισθημάτων σε ερωτήματα προς τον εαυτό του καθενός. Ερωτήματα όπως “γιατί να συνέβη αυτό;” “γιατί αντιδρώ κατ’ αυτόν τον τρόπο;” ή “για ποιο λόγο φέρθηκα έτσι σε αυτή την περίσταση;” Ερωτήματα που – συνήθως – δεν οδηγούν σε απαντήσεις καθώς έρχονται σε αντιδιαστολή με το καλά κρυμμένο νόημα που βρίσκεται από κάτω τους.

Με τον ίδιο, ακριβώς, τρόπο η φιλοσοφική αναζήτηση δεν έχει απαντήσεις κι όμως κάποιος είναι δυνατό να συνεχίσει να της απευθύνεται, να την αμφισβητεί μέσα από τα ερωτήματά του… Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο διαρκής βασανισμός της, ο εκφυλισμός της – αν θέλετε – είναι μία αλληγορία για τον εκφυλισμό της παντογνωσίας των γονέων. Η φιλοσοφική αναζήτηση, λοιπόν, και η ανάθεση ερωτημάτων στον εαυτό είναι η απόλυτη πράξη επανάστασης κατά των γονέων!

Με όλα τα παραπάνω συνειδητοποιούμε ότι ακόμα και τα πλέον απόλυτα πράγματα που μας τρομάζουν ίσως να αποτελούν έναν μηχανισμό άμυνας του εαυτού μας ώστε να μην αντιμετωπίσει αυτά που κρύβονται από κάτω. Για να συνδεθούμε με την αρχή, ας αναρωτηθούμε το εξής… Ο εσωτερικός συνομιλητής μας είναι κάποιος που ανταλλάσσουμε επιχειρήματα ή είναι ο φύλακας αυτής της μεταμφίεσης; Για τους φόβους μας ο εαυτός μας είναι ένα σεντούκι. Το σεντούκι, αυτό, είναι σκοτεινό και όταν δεν τους επικοινωνούμε τότε μοναχά το ανοίγουμε και βάζουμε το χέρι μας μέσα μην ξέροντας τι αγγίξαμε. Όταν, όμως, μοιραζόμαστε τις μύχιες σκέψεις μας όταν διαμοιράζουμε το “βάρος” τους με άλλους τότε μπορεί να άρουμε την μεταμφίεσή τους και να δούμε πέρα από το συμβολισμό τους. Αλλά από την άλλη, όμως, ίσως αυτός να είναι και ο μεγαλύτερός μας φόβος… Το να αποκτήσουν πραγματική υπόσταση και να πάψουν να είναι, απλά, εσωτερικές, παγιδευμένες, έννοιες.

Ιάκωβος Σιανούδης
Ψυχολόγος Bsc, ψυχοθεραπευτής

Εισαγωγική φωτογραφία:flickr.com/photos/lestudio1

Βιβλογραφία:
Freud, S. (2005). The Unconscious. New York: Penguin Classics
Langs, R. (2004). Death anxiety and the emotion-processing mind. Psychoanalytic Psychology, Vol. 21, No.1, Pp. 31 – 53
Langs, R. (2004). Fundamentals of Adaptive Psychotherapy and Counseling. London: Palgrave – Macmillan
Lawrence, D., H. (2006). Psychoanalysis and the Unconscious and Fantasia of the Unconscious, New York: Dover Publications
Meyers, K., H., Golden, R., N. & Peterson, F., L. (2009). The Truth about Death and Dying. New York: DWJ Books
Schwartz, B, J. (1955). The measurement of castration anxiety and anxiety over loss of love. Journal of Personality, Vol. 24, Pp. 204 – 219
Webster, J. (2011). The Life and Death of Psychoanalysis: On Unconscious Desire and its Sublimation. London: Karnac Books

Facebook Twitter Google+ LinkedIn