Η Ομαδική Ψυχοθεραπεία

ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΥΗ ΚΑΠΑΣΑΚΑΛΙΔΗ
Σύμβουλος ψυχ. υγείας, ψυχοθεραπεύτρια|

Η ομαδική θεραπεία είναι μια σύνθετη και πολυεπίπεδη εμπειρία που απαιτεί τον συντονισμό έμπειρων θεραπευτών. Η θεραπευτική ομάδα προσδοκάται να είναι ένας ασφαλής χώρος όπου άνθρωποι με διαφορετικές ιστορίες και διαφορετικά αιτήματα για βοήθεια θα ωφεληθούν από την μεταξύ τους αλληλεπίδραση, ώστε να σχετίζονται με τους ανθρώπους στην ζωή τους εκτός ομάδας με τρόπο που να τους ικανοποιεί και να καλύπτει τις ανάγκες τους. Τα μέλη της ομάδας δεν είναι χρήσιμο να αναπτύσσουν μεταξύ τους σχέσεις εκτός ομάδας. Εάν ωστόσο κάτι τέτοιο συμβεί,οφείλουν να το φέρουν για συζήτηση στην ομάδα. Σύμφωνα με τον Ναυρίδη, αυτό που καθιστά ομάδα είναι η ύπαρξη και η δυναμική των σχέσεων αλληλεπίδρασης, συμμαχίας, ανταγωνισμού και σύγκρουσης. Στις ομάδες θεραπείας συμμετέχουν συνήθως από 8-15 άτομα, ενώ σε αυτές που συμμετέχουν 15 έως 60 άτομα, η συνοχή τείνει να διασπάται και να δημιουργούνται υπο-ομάδες.

Psychotherapie - Die Selbsthilfegruppe blau schwarz

Η ομαδική ψυχοθεραπεία όπως και η ατομική, έχει στόχο να βοηθήσει τους ανθρώπους να βελτιώσουν την ικανότητά τους να αντεπεξέρχονται στις αντιξοότητες της ζωής τους πιο ικανοποιητικά. Ενώ στην ατομική ψυχοθεραπεία ο ενδιαφερόμενος συνευρίσκεται μόνο με ένα άτομο, τον ψυχοθεραπευτή του, στην ομαδική ψυχοθεραπεία η συνεδρία γίνεται με μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων, και με συντονιστές ένα (ή δύο) ψυχοθεραπευτές. Στη θεραπευτική ομάδα κάθε μέλος έχει δικαίωμα να μιλήσει για οποιοδήποτε θέμα το απασχολεί και στο βαθμό και την έκταση που το επιθυμεί. Είναι χρήσιμο για την θεραπευτική διεργασία τα μέλη, με την διευκόλυνση των θεραπευτών, να μοιράζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματα που ανακύπτουν μέσα στην θεραπευτική ομάδα,αποφεύγοντας την κριτική και τις συμβουλές προς τα άλλα μέλη. Οι θεραπευόμενοι αναστοχαζόμενοι τις αφηγήσεις των άλλων μελών της ομάδας, ωφελούνται από την ομαδική διεργασία ακόμα και όταν οι ίδιοι δεν μιλάνε για το δικό τους πρόβλημα.

Επειδή η ομαδική θεραπεία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων, προβλήματα που αφορούν διαπροσωπικές σχέσεις, αλλα και προβλήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη, οι φοβίες, και οι διατροφικές διαταραχές, γίνονται συχνά το αντικείμενο της ψυχοθεραπευτικής διαπραγμάτευσης και αντιμετώπισης. Η ομαδική θεραπεία, επίσης, σε σύγκριση με την ατομική είναι ένας οικονομικά αποδοτικός τρόπος θεραπείας. Επιπλέον, υπάρχει η δυνατότητα μάθησης μέσω μίμησης, έκθεση σε εύρος εμπειριών, καλύτερη ανατροφοδότηση, καθώς και περιορισμός πιθανής εξάρτησης από τον σύμβουλο σε σχέση με την ατομική συμβουλευτική. Η ομάδα περιλαμβάνει ένα δυναμικό σύνολο σχέσεων και περισσότερες αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα μέλη της που είναι πιο σύνθετη και δυναμική, από ό,τι στην ατομική συμβουλευτική. Η αλληλεπίδραση συνδέεται τόσο με την επικοινωνία των ρόλων όσο και με τη δημιουργία και την ανάληψη ρόλων μέσα στην ομάδα. Η έννοια του ομαδικού φέρει μέσα της δύο βασικά στοιχεία. Το πρώτο είναι το σχεσιακό, δηλαδή, για να κατανοηθεί η συμπεριφορά ενός ανθρώπου πρέπει να να ενταχθεί και να φανεί μέσα από συγκεκριμένα πλαίσια διαπροσωπικών σχέσεων και στη δυναμική τους. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι οι ομαδικές διαπροσωπικές σχέσεις είναι συναισθηματικές, δηλαδή αυτά που συμβαίνουν στο εσωτερικό της ομάδας προσδιορίζονται από συναισθηματικούς και συγκινησιακούς παράγοντες.

sydney-group-therapy

Οι ρόλοι που διαμορφώνονται μπορεί να είναι κοινωνικοί ή να συγκροτούνται μέσα από τη διαπροσωπική δι-αντίδραση μέσα στην ομάδα σε επίπεδο σημαίνουσων συμπεριφορών. Ο συμμετέχων, ο εμψυχωτής, ο συν-εμψυχωτής, ο παρατηρητής, ο επόπτης, ο ομαδικός αναλυτής, ο εκπαιδευτής ή ο εκπαιδευόμενος είναι όλοι κοινωνικοί ρόλοι. Η ομάδα μέσα από την αλληλεπίδραση έχει την ικανότητα να επενδύει τους ρόλους και να προσδίδει σε αυτούς μια ιδιαίτερη, διπλή ποιότητα στο περιεχόμενο τους. Ρόλοι όπως ηγετικοί ή εκείνων των εξιλαστήριων θυμάτων είναι δυνατόν να δημιουργηθούν. Οι ηγετικοί ρόλοι αποτελούν μορφές συναισθηματικής και συγκινησιακής εκπροσώπησης της ομάδας στο επίπεδο της συμπεριφοράς. Η ηγεσία δεν είναι σταθερή και διαρκώς εναλλάσσεται, δηλαδή, αναλόγως με τα συναισθήματα που κυριαρχούν μέσα στην ομάδα κάθε φορά μπορεί τη μια να εκφράζει εξαρτητικότητα της ομάδας προς τον θεραπευτή και την άλλη έντονη επιθετικότητα. Ο ρόλος του εξιλαστήριου θύματος είναι εκείνος που ανατρέχει η ομάδα προκειμένου να αντιμετωπίσει το άγχος της. Πρόκειται δηλαδή για ένα συλλογικό μηχανισμό άμυνας για την κατασκευή του οποίου χρησιμοποιεί τη σχέση και την προβολή. Τον ρόλο αυτόν μπορεί είτε να τον κατέχει ένα μέλος της ομάδας ή μη μέλος, είτε μια ολόκληρη ομάδα ή υπο-ομάδα. 

Οι ομάδες θεραπείας έχουν κατά βάση ένα χαρακτήρα βιωματικό, δηλαδή, απευθύνονται στην ικανότητα των συμμετεχόντων αλλά και του θεραπευτή να μαθαίνουν μέσα από την εμπειρία. Ένα μεγάλο μέρος της εμπειρίας στην ομαδική θεραπεία εμπλέκει τους συμμετέχοντες στο να κατανοήσουν ποιοι είναι και ποιες αναληθείς ταυτότητες έχουν υιοθετήσει χωρίς συνειδητή σκέψη. Έτσι, μια αποτελεσματική θεραπευτική ομάδα μπορεί να εφοδιάσει τα μέλη να δημιουργήσουν εργασίες οι οποίες θα φέρουν νέο νόημα στις ζωές τους και να βοηθήσει να εκτιμήσουν πλήρως τον εαυτό τους σε σχέση με τα άλλα μέλη. Ο Yalom (2006) αναφέρει πως η ομάδα λειτουργεί καλύτερα, αν τα μέλη της εκτιμούν την πολύτιμη βοήθεια που μπορούν να παρέχουν το ένα στο άλλο. Αν η ομάδα συνεχίζει να θεωρεί τον θεραπευτή ως τη μοναδική πηγή βοήθειας, τότε είναι εξαιρετικά απίθανο να κατακτήσει η ομάδα το αναγκαίο επίπεδο αυτονομίας και αυτοσεβασμού. Οι θεραπευτικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την ενστάλαξη και διατήρηση της ελπίδας, την καθολικότητα (μόνο εγώ έχω αυτό το πρόβλημα), τον αλτρουισμό (το αίσθημα ότι μπορούν να βοηθήσουν τους άλλους), τη συνεκτικότητα της ομάδας (η σχέση που αναπτύσσεται στην ομάδα), τη μετάδοση πληροφοριών (διδακτική καθοδήγηση, παροχή άμεσων συμβουλών), τη θετική ενίσχυση (επιβράβευση, σεβασμός, δέσιμο), την αρνητική ενίσχυση (επίπληξη, αίσθημα ενοχής, αμηχανίας), τη μεταβίβαση και αντιμεταβίβαση, τη μιμητικότητα, την αυτοαποκάλυψη και την κάθαρση.

Μέσα στην ομάδα η επαφή με τα άλλα μέλη σε ένα θεραπευτικό, προστατευμένο πλαίσιο, ενδυναμώνει το άτομο και το γεμίζει ελπίδα ώστε να προχωρήσει σε απαραίτητες ψυχολογικές διεργασίες που θα το οδηγήσουν σε προσωπικές αλλαγές. Το άτομο μαθαίνει να ακούει, αλλά μπορεί επίσης να βοηθηθεί ώστε να αναπτύξει νέες δεξιότητες για να σχετίζεται με τους άλλους. Επιπλέον, ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα των ομάδων υποστήριξης είναι ότι βοηθά  το άτομο να συνειδητοποιήσει ότι δεν είναι μόνο, αλλά ότι υπάρχουν και άλλα άτομα που έχουν τα ίδια προβλήματα. Τα μέλη της ομάδας, όντας διαφορετικά,  μπορούν να υποστηρίξουν ο ένας τον άλλο και να προτείνουν νέους τρόπους για την αντιμετώπιση ενός συγκεκριμένου προβλήματος, εξετάζοντας το από διαφορετική σκοπιά ο καθένας.

Βιβλιογραφία:
Atkinson, R.L., Atkinson, R.C, Smith, E.E., Bem, D.J., Nolen-Hoeksema (2003). Εισαγωγή στη Ψυχολογία του Hilgard (Τόμος Β’), (μετ. Σόλμαν Μ.), Αθήνα: Παπαζήση.
Μαλικιώση-Λοίζου, Μ. (2009). Συμβουλευτική ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Ναυρίδης. Κ. (2005). Ψυχολογία των ομάδων-κλινική ψυχοδυναμική προσέγγιση. Αθήνα: Παπαζήση.
Yalom, Ι. (2006). Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας. (μετ. Ανδριτσάνου- Κακατσάκη). Αθήνα: Άγρα.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn