Θεωρίες προσωπικότητας: Τόσο ίδιοι…κι όμως διαφορετικοί…

ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΝΝΑ ΝΤΙΖΟΥ
Σύμβουλος ψυχ. υγείας-μουσικοθεραπεύτρια|

Όλοι μας λίγο πολύ όταν γνωρίζουμε έναν άνθρωπο που μας ενδιαφέρει μπαίνουμε σε μια διαδικασία προσέγγισης και προσπαθούμε να τον κατανοήσουμε γιατί αυτό θα μας κάνει να νιώσουμε μεγαλύτερη ασφάλεια. Στην ουσία αναπτύσσουμε ένα μοντέλο για την ανθρώπινη λειτουργία, δηλαδή μια μέθοδο διαφοροποίησης των ανθρώπων και ένα σύνολο κανόνων για την πρόβλεψη της συμπεριφοράς .Στο χώρο της ψυχολογίας η προσέγγιση αυτή γίνεται μέσα από τις θεωρίες προσωπικότητας.

original

Οι θεωρίες προσωπικότητας είναι διαφορετικά μοντέλα που προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα γιατί ένας άνθρωπος είναι αυτός που είναι, γιατί συμπεριφέρεται όπως συμπεριφέρεται. Με άλλα λόγια προσπαθούν να εξηγήσουν το γιατί και το πώς οι άνθρωποι απ’ τη μία μοιάζουν σε πολλά σημεία, ενώ απ’ την άλλη διαφέρουν σε πολλά άλλα.. Οι θεωρίες προσωπικότητας επιχειρούν με μεθόδους που αναγνωρίζονται ως επιστημονικές μια μοντελοποίηση, αλλά με τρόπο συστηματικό. Μία θεωρία προσωπικότητας επιχειρεί να απαντήσει στα ερωτήματα «τί», «πώς» και «γιατί».

Η έννοια της προσωπικότητας έχει να κάνει με το τρόπο με τον οποίο ένα άτομο, νιώθει, σκέφτεται, διαμορφώνει τις απόψεις και τις στάσεις του, τις πεποιθήσεις του και σχετίζεται με άλλα άτομα και καταστάσεις. Πιo συγκεκριμένα η προσωπικότητα αντιπροσωπεύει εκείνα τα χαρακτηριστικά του ατόμου που εξηγούν τους σταθερούς τύπους συναισθήματος, σκέψης και συμπεριφοράς.

Ο κάθε άνθρωπος σύμφωνα με τα παραπάνω παρουσιάζει μια σταθερότητα σε τρία επίπεδα: στα συναισθήματα, στη σκέψη και στην έκδηλη συμπεριφορά. Όλα αυτά συνιστούν την προσωπικότητα. Οι θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να εξηγήσουν τους εσωτερικούς παράγοντες που εξηγούν αυτή τη σταθερότητα. Υπάρχουν όμως και οι εξωτερικοί (περιβαλλοντικοί) παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή τη σταθερότητα, αλλά κατά κανόνα δεν αποτελούν αντικείμενο των θεωριών προσωπικότητας.

Ένας άλλο πιο σύνθετος ορισμός περιγράφει την προσωπικότητα ως τρόπο οργάνωσης, δηλαδή προσωπικότητα είναι η οργάνωση διαφόρων ψυχικών κυρίως χαρακτηριστικών, που προέρχονται από την όλη πορεία της ζωής του ατόμου και καθορίζουν την ιδιαιτερότητα της προσαρμογής του στο εκάστοτε περιβάλλον. Η προσωπικότητα είναι σχετικά σταθερή στο χώρο και στο χρόνο, δηλαδή στις διαφορετικές περιστάσεις και σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Είναι, ωστόσο, και δυναμική, δηλαδή κινείται, αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και εξελίσσεται.

Προκειμένου να κατανοήσουμε τις θεωρίες προσωπικότητες, ας θυμηθούμε το μύθο με τους τυφλούς σοφούς και τον ελέφαντα: ο ένας λέει «ο ελέφαντας είναι σαν φίδι», ο άλλος «ο ελέφαντας είναι σαν δέντρο» κλπ. Το ίδιο κάνουν, κατά κάποιον τρόπο, και οι θεωρητικοί της προσωπικότητας. Σε κάποιο βαθμό όλοι έχουν δίκιο από τη δική τους πλευρά και ίσως κανένας δεν μπορεί τελικά να συλλάβει τη συνολική εικόνα.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να κατανοήσουμε τις διαφορετικές θεωρίες για την προσωπικότητα, δηλαδή σαν μοντέλα συμπληρωματικά και όχι αντικρουόμενα. Μερικές από τις πιο σημαντικές θεωρίες που αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν είναι η Ψυχαναλυτική,η Συμπεριφοριστική, η Υπαρξιακή, η Συστημική, η Ανθρωπιστική.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn