Ο δρόμος της αποδοχής

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Πολύ πριν περπατήσουμε, ξεκινάμε να βαδίζουμε ένα άλλο μονοπάτι. Ένα μονοπάτι που ζει και αναπνέει μέσα στην πρώτη σχέση της ζωής μας. Το δρόμο της αποδοχής. Ο δρόμος αυτός, έχει να κάνει με ένα και μόνο πράγμα. Να μας βοηθήσει να μεταβούμε από ένα πλήρως εξαρτημένο στάδιο σε ένα στάδιο επαρκούς αυτονομίας. Αυτό συμβαίνει όταν υπάρχει ανταπόκριση στις ανάγκες μας.

File-Nov-09-6-03-08-PM-672x372

Για ένα βρέφος ο κόσμος είναι γεμάτος με πράγματα που το δυσφορούν. Δυνατούς θορύβους, σκιές, ανθρώπους που το πλησιάζουν και το σηκώνουν χωρίς να το ρωτούν και πολλά άλλα. Ακόμα και το σώμα του είναι γεμάτο πρωτόγνωρες απαιτήσεις. Το αίσθημα της πείνας ή της δίψας, κοιλιακούς πόνους, και μία πανδαισία αισθήσεων που διεγείρονται για πρώτη φορά στη ζωή του.

Σε αυτές τις δυσφορίες, αν υπάρχει καλή ανταπόκριση από τη μητέρα, το βρέφος μαθαίνει να αντέχει. Καταλαβαίνει ότι είναι σημαντικό για εκείνη, άρα είναι σημαντικό και για το ίδιο. Ικανοποιείται, και με τη σειρά του γεννιέται η ανάγκη να ικανοποιήσει και εκείνον που το φρόντισε. Γεννιέται η ευγνωμοσύνη που είναι βάση της ώριμης αγάπης. Αυτή η ευγνωμοσύνη είναι που αργότερα θα το απαλλάσσει από το να δίνει περιμένοντας αντάλλαγμα. Εκεί γίνεται το πρώτο μεγάλο βήμα προς την αυτονομία.

Το επόμενο είναι να με εκτιμήσει εκείνος που με φροντίζει, όχι μόνο όταν καταφέρνω να τον ικανοποιώ, αλλά και όταν δεν τα καταφέρνω. Να ανταποκρίνεται στο κλάμα μου, να με ηρεμεί, να με κοιτάει στα μάτια όταν το κάνει με θαυμασμό. Εκεί μαθαίνω να με εκτιμώ ακόμα και με τις αστοχίες μου – αλλιώς, μαθαίνω να με εκτιμώ με όρους – Μαθαίνω, έπειτα, να με αγαπώ χωρίς να με καταδικάζω όταν δεν τα καταφέρνω πάντα στην ενήλικη ζωή μου.

Για να συμβεί αυτό, όμως, δεν φτάνει να σε εκτιμήσει ένας οποιοσδήποτε ενήλικας. Χρειάζεται ο ενήλικας αυτός να εκτιμάει πρώτα τον εαυτό του. Αλλιώς, θα σου μεταφέρει κούφια εκτίμηση. Αν ο σημαντικός αυτός ενήλικας δεν εκτιμούσε τον ίδιο, δεν θα το κάνω ούτε εγώ μετά κι ο λόγος είναι απλός. Εάν τολμήσω να με εκτιμήσω, θα αισθανθώ τεράστιες ενοχες. θα πάρω τεράστια απόσταση, συναισθηματικά, μέσα μου από τον ενήλικα αυτόν. Θα δυσκολεύομαι να σχετιστώ μαζί του. Θα είναι σαν να τον εγκαταλείπω. Εκεί εμποδίζεται ο δρόμος μου προς την αυτονομία.

Μα, ακόμα κι αν δεν πήρα την εκτίμηση που χρειαζόμουν τότε, μπορώ να μου τη δώσω τώρα. Αρκεί να το συνειδητοποιήσω. Όταν το κάνω, θα καταλάβω ότι ξέρω όλα όσα δεν είναι η εκτίμηση. Άρα, ξέρω τι χρειάζεται να αφήσω πίσω μου. Σπουδαία γνώση αυτή.

Για να με εκτιμήσω, αρκεί να αλλάξω το πώς συμπεριφέρομαι. Για να αλλάξω το πώς συμπεριφέρομαι, αρκεί να αλλάξω το πώς σκέφτομαι. Και για να αλλάξω το πώς σκέφτομαι, αρκεί να αλλάξω το πώς νιώθω. Και για να αλλάξω το πώς νιώθω, αρκεί να αλλάξω το πώς σχετίζομαι με τον εαυτό μου. Το πόσο με ακούω. Το πόσο με κατανοώ. Το πόσο επιτρεπτικός είμαι μαζί μου. Η εκτίμηση, εξάλλου, έχει να κάνει μόνο με ένα πράγμα. Την επιτρεπτικότητα. Με εκτιμώ αρκετά ώστε να μου επιτρέψω να διοχετεύσω αυτό που αισθάνομαι. Από εκεί και πέρα, από το πώς θα το υποδεχτούν, μπορώ να δω μόνο το δικό τους κομμάτι εκτίμησης, όχι τη δική μου αξία. Αν το κατανοήσω αυτό σε ένα συναισθηματικό επίπεδο, δεν θα χρειάζεται να ανοίγουν οι πληγές μου κάθε τόσο.

Με τα χρόνια, βέβαια, βρίσκουμε κάποιους τρόπους να μην προκαλούμε πολύ τις πληγές της ψυχής. Βρίσκουμε λόγους να μην βαδίζουμε το δρόμο της αποδοχής. Οι τρόποι αυτοί δεν είναι άλλοι από τους πολλούς και διάφορους περιορισμούς που βάζουμε στη ζωή μας. Εάν φοβάμαι ότι η δέσμευση οδηγεί στην εγκατάλειψη, επιλέγω συντρόφους που δεν είναι πραγματικά διαθέσιμοι. Εάν φοβάμαι ότι η αυτονομία οδηγεί στην αποξένωση, επιλέγω συντρόφους που ζηλεύουν βαθιά. Εάν φοβάμαι ότι η σχέση οδηγεί στην καταβρόχθιση, επιλέγω να σχετιστώ με ανθρώπους που δεν θα μου επιτρέψουν ποτέ να πλησιάσουμε πραγματικά ο ένας με τον άλλο. Είναι σαν να πονάω κάπου και να έχω βρει τη μοναδική στάση που δεν πονάω τόσο. Ναι, γλυτώνω τον πολύ πόνο, αλλά καταλήγω καθηλωμένος.

Μία γενναία γυναίκα που συνομιλώ, είχε μία τέτοια αντίληψη για την εκτίμηση. Θεωρούσε πώς σε εκτιμάς μόνο όταν είσαι δυνατός. Όταν δεν χρειάζεσαι βοήθεια. Η ίδια δυσκολευόταν πολύ με το συναίσθημά της από τα πολύ μικρά της γιατί μαμά της δεν ήταν ποτέ διαθέσιμη σε οτιδήποτε τη δυσφορούσε. Ήταν απασχολημένη με τις δικές τις ανάγκες μόνο. Βλέποντάς το αυτό, θύμωνε και ορκιζόταν να μην γίνει ποτέ τόσο εγωκεντρική μεγαλώνοντας.

Η μητέρα της χρησιμοποιούσε αγωγή για τη διάθεσή της και την πονούσε τρομερά να τη βλέπει να το κάνει ενώ δεν βελτιωνόταν. Το πρόβλημα της μαμάς της, όμως, δεν ήταν η αγωγή, αλλά ότι δεν είχε πρόθεση να την αλλάξει παρά το ότι δεν της ήταν κατάλληλη εδώ και χρόνια. Ουσιαστικά, δεν άντεχε να βοηθηθεί. Όπως και τότε, έτσι και μέχρι σήμερα, δεν άντεχε να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού της – πόσο μάλλον των άλλων.

Όταν η γενναία γυναίκα που συνομιλώ χρειάστηκε να ακολουθήσει κι εκείνη μία βοηθητική αγωγή, δεν ήθελε γιατί αισθανόταν ότι θα γίνει ίδια η μητέρα της. Αυτό που δεν καταλάβαινε, όμως, είναι ότι πετύχαινε ακριβώς το αντίθετο. Με το να μην χρησιμοποιεί κάθε μέσο στη διάθεσή της, αρνιόταν ακριβώς όπως έκανε και η μαμά της να βοηθήσει τον εαυτό της. Έκανε το ίδιο πράγμα από μια άλλη διαδρομή.

Το βλέπουμε σε ανθρώπους που έχουν έναν βαθμό συνείδησης για αυτό που κουβαλούν. Θυμώνουν που οι γονείς τους τούς έκαναν να αισθάνονται δύσκολοι ή απότομοι. Θυμώνουν με αυτό που κουβαλούν. Θυμώνουν με τους εαυτούς τους χωρίς να καταλαβαίνουν ότι επαναλαμβάνουν αυτό για το οποίο τους θυμώνουν οι γονείς τους. Σκοπός της αποδοχής δεν είναι μόνο να συνειδητοποιήσω τι φέρω μέσα μου, αλλά και να με προσεγγίσω διαφορετικά. Να αλλάξω την σχέση που έχω με εμένα, να αλλάξω το δοχείο της ψυχής μου, ώστε να μπορέσει να χωρέσει και την αλλαγή του εαυτού μου. Χωρίς την γλάστρα και το χώμα, ένα λουλούδι δεν μπορεί να ανθίσει προστατευμένα. Και χωρίς τα χέρια ενός επιδέξιου κηπουρού, δεν μπορεί να αναδείξει όλη του την ομορφιά. Η φύση είναι τέτοιος κηπουρός για αυτό και αξίζει να επιτρέπω στο συναίσθημά μου να εκφράζεται. Αξίζει να επιτρέπω την ικανοποίηση των αναγκών μου. Όλες οι μορφές αρρώστιας, άλλωστε, πηγάζουν από αυτό. Την άρνηση της έκφρασης.

Η άρνηση της έκφρασης, οδηγεί στην άρνηση της φροντίδας, η οποία με τη σειρά της οδηγεί στη διαμαρτυρία της ψυχής. Το αποτέλεσμα είναι να καταλήγω ασθενής. Για αυτό και αξίζει και χρειάζεται να μεριμνώ πρώτα για τη δική μου φροντίδα και τύχη. Να αποδέχομαι τις αντοχές μου πριν εκείνες με εγκαταλείψουν.

Ας πούμε, λοιπόν, ότι κάποτε, κάποιος νεαρός κηπουρός ερωτεύτηκε πολύ μια γυναίκα και αποφάσισε να της προσφέρει όσα περισσότερα μπορούσε από τα πιο όμορφα λουλούδια κάθε μέρα. Κάθε πρωί, διένυε μια τεράστια απόσταση μέχρι που έφτανε εκεί που φύτρωναν τα πιο σπάνια άνθη. Ήταν τόσο όμορφα, μα και τόσο άγρια, που μόνο με ένα πολύ κοφτερό ψαλίδι κλαδέματος θα μπορούσε να κόψει κάποιο από αυτά. Έτσι και έκανε. Κάθε πρωί, παρέα με το ψαλίδι του έκοβε και πρόσφερε στην εκλεκτή της καρδιάς του από ένα μάτσο για να την γοητεύσει.

Μέρα με τη μέρα, όμως, της έφερνε όλο και λιγότερα. Το αποτέλεσμα ήταν να μην μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτό που είχε βαλθεί να κάνει. Γιατί συνέβαινε αυτό, όμως; Ο νεαρός ξεκινούσε με τον ίδιο ζήλο κάθε πρωί, μα δεν τα κατάφερνε πια.

Ο λόγος ήταν ότι είχε παραμελήσει το σημαντικότερο. Να αφιερώνει λίγο χρόνο στο ψαλίδι του ώστε να το ακονίζει. Τόσες φορές που είχε χρησιμοποιηθεί, είχε στομώσει και δεν έκοβε πλέον το ίδιο καλά. Τα χέρια του νεαρού υπέφεραν σε κάθε ψαλιδιά, με αποτέλεσμα να φέρνει όλο και λιγότερα λουλούδια πίσω μαζί του.

Έτσι συμβαίνει και στη ζωή. Αν δεν αφιερώσουμε το πολυτιμότερο αγαθό στον εαυτό μας – τον χρόνο – δεν θα μπορέσουμε ποτέ να αποκτήσουμε μια σχέση ποιότητας με εμάς. Στο δρόμο της αποδοχής, απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο χρόνος ώστε να με μάθω. Να με αφουγκραστώ. Να με καταλάβω. Η σχέση μέσα στον χρόνο χτίζεται.

Αν το καταλαβαίνω αυτό, μαθαίνω να καταλαβαίνω και τον άλλο που θα συνδεθώ αργότερα κι ας μην έχουμε τις ίδιες ανάγκες. Μαθαίνω να τις εκτιμάω σαν να ήταν δικές μου. Στη σχέση αυτό συμβαίνει κατά κόρον. Η ίδια η σχέση είναι αποδοχή, όχι ταύτιση. Θα κάνω αυτό που με ευχαριστεί και είσαι ελεύθερος να κάνεις κι εσύ αυτό που σε ευχαριστεί και ας συναντηθούμε έπειτα να ενώσουμε τις ευτυχίες μας.

Η σχέση, άλλωστε, είναι μόνο ένα πεδίο που διαχέω την αγάπη μου και όχι το μόνο. Δεν μπορώ να αγαπώ μόνο εσένα. Ούτε μπορώ να αντλώ χαρά μόνο από εσένα. Αυτή είναι η εξάρτηση. Εκεί συνήθως αισθάνομαι ενοχές εάν χαρώ με κάτι που δεν είσαι εσύ. Φοβάμαι ότι δεν σε αγαπώ καταβάθος. Όμως δεν μπορώ να αγαπώ μονάχα έναν και κανέναν άλλο. Η αγάπη είναι ιδιότητα που ραίνει οποιον μπαίνει στη ζωή μου. Όταν τη νιώθω μόνο για έναν, τότε δεν μπορώ να τον αγαπώ, πάρα μόνο να εξαρτώμαι από εκείνον.

Συχνά ακούω: “κι αν δεν μπορώ να το κάνω; Αν δεν μπορώ να σταματήσω να αισθάνομαι ένοχος; Θυμώνω πολύ με τον εαυτό μου…” Όμως, αν δεν μπορώ να το κάνω, αν δεν μπορώ να μην με επικρίνω, ας μην μου θυμώνω. Αλλαγή είναι κι αυτό. Αν έχω ήδη το μαστίγιο της ενοχής στην πλάτη μου, ας αφήσω κάτω το δεύτερο που κρατώ εγώ και με τιμωρώ που έχω το πρώτο. Εκεί αποδέχομαι την αδυναμία μου. Αποδέχομαι τον φόβο μου και όχι μόνο την ανάγκη μου. Βαδίζω το δρόμο. Μεγάλη αλλαγή αυτή.

Το να γίνω κάτι άλλο, εξάλλου, από αυτό που ήμουν, δεν θα με βοηθήσει σε τίποτα, γιατί κι εκεί δεν θα με έχω αποδεχτεί αφού θα έχω βαλθεί να αφήσω έξω ένα στοιχείο μου. Το να γίνω τρυφερός εφόσον υπήρξα σκληρός μέχρι στιγμής, δεν θα μου δώσει αυτό που θέλω – κι εκεί σκληρός θα είμαι που δεν θα το καταφέρνω με την τρυφερότητα – Το τι θα επιλέξω στη ζωή έχει την μικρότερη σημασία, λοιπόν. Τη μεγαλύτερη την έχει το πώς θα με προσεγγίσω σε αυτή την επιλογή. Ο δρόμος της αποδοχής δεν είναι προορισμός. Είναι δρόμος.

Δεν είναι εύκολη η αποδοχή, πονάει. Όμως, όλα τα μάρμαρα πονούν όταν σκαλίζεται επάνω τους ένα αριστούργημα. Φωνάζουν, παραπονούνται, νομίζουν ότι καταστρέφονται. Όμως, αν δεν απομακρυνθεί αυτό που με σκεπάζει, δεν θα μπορέσω ποτέ να θαυμάσω αυτό που υπάρχει από κάτω.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn