Ο φαύλος κύκλος των αρνητικών σκέψεων

Πόσες φορές δεν κρατήσαμε ξανά και ξανά φανταστικές συζητήσεις στο μυαλό μας με αρνητική έκβαση; Ζητήσαμε – νοερά – αύξηση από το αφεντικό μας και εκείνο δεν μας την έδωσε. Ζητήσαμε από τον άνθρωπο που ποθούμε να είμαστε μαζί και εκείνος αρνήθηκε. Ζητήσαμε να συζητήσουμε κάτι που μας απασχολεί και αυτό δεν εισακούσθηκε…

Ο λόγος για αυτό; Το ζητήσαμε μόνο στο μυαλό μας! Όσο έντονοι και ευλογοφανείς μπορεί να μας παρουσιάστηκαν οι λόγοι ποτέ δεν θα μπορέσουμε να ξέρουμε εάν δεν το κάνουμε πραγματικότητα. Τι προεξοφλεί, όμως, το αποτέλεσμα των αιτημάτων μας; Την εξέλιξη της πορείας μας και την έκβαση της κατάστασης; Τίποτε άλλο από τον κυκεώνα τον αρνητικών σκέψεων (ΑΑΣ).

Τι είναι οι αυτόματες αρνητικές σκέψεις, λοιπόν; Οι ΑΑΣ, δεν είναι τίποτε άλλο από μικρές ιδέες που σαν διαρρήκτες εισβάλλουν στο μυαλό μας και αφήνουν πίσω ένα συναισθηματικό χαμό! Φανταστείτε το μυαλό σας σαν το σπίτι σας… Οι ιδέες, αυτές, παρεισφρέουν, ανακατεύουν τα “συρτάρια” του αφαιρώντας κάθε πολύτιμη θετική ποιότητα ενώ – ταυτόχρονα – κρατούν όμηρο τον καλύτερο εαυτό μας! Έτσι, βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι σε μία κατάσταση με αρνητικό πρόσημο όπου ο θυμός, η θλίψη, η απογοήτευση και το άγχος κυριαρχούν.

thoughts' holder

Πως μπορούμε να σταματήσουμε, όμως, την ασυνείδητη επιρροή που έχουν οι ΑΑΣ στη ζωή μας; Ένα καλό, πρώτο, βήμα είναι να ξεκινήσουμε να τις εντοπίζουμε… Κάθε φορά που μέσα σε μία κατάσταση αισθανόμαστε θλιμμένοι, θυμωμένοι ή όπως αλλιώς, ας προσπαθούμε να εντοπίσουμε όχι μόνο την σκέψη που το προκάλεσε αλλά και το τι σημαίνει η σκέψη, αυτή, για εμάς… για τον κόσμο μας. Αυτό, θα τις φέρει σιγά σιγά από το επίπεδο του ασυνειδήτου σε αυτό του συνειδητού και καθιστώντας τες – αυτομάτως – περισσότερο θνητές και αφαιρώντας τους το δικαίωμα να δρουν στην αφάνεια.

Αφού επιτύχουμε σε αυτό ήρθε και ο καιρός να τις αντιμετωπίσουμε… Να εξετάσουμε, κριτικά, τη βάση τους, να δούμε “υποστυλώματά” τους και να μετρήσουμε τη δύναμή τους αμφισβητώντας τες. Για αυτή τη διαδικασία θα επικαλεστούμε τρεις μεθόδους. Η πρώτη είναι αξιολόγηση της ισχύς τους μέσω αποδείξεων και ονομάζεται ορθολογιστική. Γράφοντας την σκέψη που γεννά το αρνητικό συναίσθημα – και εν συνεχεία επηρεάζει τη συμπεριφορά μας προδικάζοντας όλη την κατάσταση – σε ένα χαρτί, συλλέγουμε αποδείξεις υπέρ της ισχύς της και κατά. Με αυτό τον τρόπο δεν είναι, καθόλου, απίθανο να ανακαλύψουμε ότι τελικά δεν υπάρχουν και τόσα πράγματα που συνηγορούν υπέρ της και να καταφέρουμε να την αντικαταστήσουμε με μία νέα που μας γεννά ένα θετικότερο συναίσθημα και αλλάζει την οπτική μας.

Σε περίπτωση που δεν καταφέρουμε να επικαλεστούμε αρκετές αποδείξεις που υποσκελίζουν τη δύναμή της ας αναλογιστούμε… Μόνο έτσι μπορώ να εξηγήσω αυτή την κατάσταση; Μέσω της αρνητικής, αυτής, σκέψης; Στην περίπτωση ενός χωρισμού – για παράδειγμα – πολλές φορές ενδεχομένως να κρατάμε υπεύθυνο τον εαυτό μας λέγοντας ότι είμαστε ανίκανοι να διατηρήσουμε μία σχέση. Ας πάρουμε μία στιγμή, όμως, και ας σκεφτούμε… Μόνο έτσι μπορώ να εξηγήσω τον χωρισμό; Μήπως υπάρχουν και άλλα πράγματα πέραν αυτού και έξω από τον έλεγχό μου που συντέλεσαν στο να χωρίσω; Θα μπορούσα, ίσως, να μην ευθύνομαι εγώ και να άλλαξαν, απλά, τα συναισθήματα του άλλου; Βλέπουμε, λοιπόν, ότι έχουμε την νοοκατασκευαστική δύναμη να ερμηνεύσουμε – δικαίως – την κατάσταση του χωρισμού χωρίς την αρνητική σκέψη που θα μας προκαλέσει θυμό ή στενοχώρια.

Τέλος, ας κρατήσουμε στο νου ότι δεν συμβαίνει πάντα να μπορούμε να απαλύνουμε την κατάσταση καταρρίπτοντας τις ΑΑΣ καθώς – ακόμα κι εκείνες – ενδέχεται να έχουν κάποια βάση. Εδώ, λοιπόν, ας προσκαλέσουμε τον εαυτό μας να δει την σημασία την κατάστασης διερωτώμενος το τι σημαίνει για αυτόν το αρνητικό. Τι αντίκτυπο έχει στον ψυχισμό μας και από εκεί μπορούμε να δουλέψουμε αμφισβητώντας το αντίκτυπό αυτό.

4898179822_39df9c463d

Οι τρεις, αυτές, τεχνικές αμφισβήτησης θα μπορούσαν να εξηγηθούν μέσα έναν αλληγορικό παραλληλισμό τριών γνωσιακών κάστρων. Φανταστείτε έναν ιππότη… Αρχικά, ορθολογιστικά οπλισμένος με ένα ξίφος που απαρτίζεται από λογικά επιχειρήματα προσπαθεί να καταρρίψει την πόρτα του κάστρου… Στη δεύτερη περίπτωση, προσπαθεί να κατασκευάσει άλλους τρόπους για να μπει μέσα εκτός της “αδιαπέραστης” πόρτας σκαρφαλώνοντας – για παράδειγμα – από το παράθυρο. Τέλος, αφού έχει επιχειρήσει τα πάντα καλείται να αναλογιστεί και να ερμηνεύσει, πραγματιστικά, το τι σημαίνει για εκείνον να μην καταφέρει να μπει στο απόρθητο κάστρο!

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που σε μία πραγματική ή φανταστική κατάσταση βρεθούμε να προδικάζουμε εν μέσω ενός καταστρεπτικού ειρμού σκέψεων, ας τις αξιολογήσουμε! Μία αρνητική σκέψη, πάντα, γεννά ένα αρνητικό συναίσθημα και μας αποτρέπει από το να διαψεύσουμε την έκβαση μίας κατάστασης. Ας θυμόμαστε το εξής… Το αρνητικό αποτέλεσμα είναι ένας κέρβερος με τρία κεφάλια. Το πρώτο είναι η σκέψη που “μασά” τον εαυτό μας και θρέφει το δεύτερο κεφάλι. Εκείνο, είναι το συναίσθημα που επηρεάζει το είναι μας και αγριεύει το τρίτο κεφάλι– την συμπεριφορά – που γρυλίζει απειλητικά και κρατά όλα τα θετικά μακριά από εμάς.

Ιάκωβος Σιανούδης
Ψυχολόγος Bsc, Ψυχοθεραπευτής

Εισαγωγική φωτογραφία:flickr.com/photos/serdarb

Βιβλιογραφία
Edelman, S. (2006). Change Your Thinking with CBT, London: Vermilion
Ciarrochi, J., Bailey, A. (2008). A CBT Practitioner’s Guide to ACT, Oakland: New Harbinger Publications
Gregory, B. (2010). Cognitive-Behavioral Therapy Skills Workbook, United States of America: Premier Publishing
McCormack, S., A. (2010). Stomp Out The ANTs, Denmark: Self Publishing
Sinclair, M. (2012). The Little CBT Workbook, Richmond: Crimson Publishing

Facebook Twitter Google+ LinkedIn