Τα γρανάζια του έρωτα

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Ίσως ο καλύτερος τρόπος να καταλάβουμε κάτι που μας γυρίζει στην αρχή μας, είναι να γυρίσουμε στην αρχή αυτή και να καταλάβουμε εμάς. Ερχόμαστε σε αυτό τον κόσμο με μία κερματισμένη αίσθηση εαυτού.

download

Για ένα βρέφος του είναι αδύνατο να φιλοξενήσει μέσα του τα άγχη της πραγματικότητας. Τις αντικρουόμενες πλευρές των πραγμάτων. Η κουβέρτα είναι ζεστή, αλλά συγχρόνως μπορεί να με κάνει να δυσφορώ όταν δεν την φτάνω. Το κρεβάτι είναι μαλακό, αλλά πότε-πότε με κάνει να μην το αντέχω όταν θέλω να σηκωθώ από αυτό. Το γάλα με ξεδιψάει, αλλά δεν είναι πάντα εκεί ακριβώς την στιγμή που το έχω ανάγκη.

Είναι αδύνατο για τον ασχημάτιστο εαυτό του να συγκρατήσει ότι κάτι που του προσφέρει ικανοποίηση, μπορεί συγχρόνως και να το απογοητεύει. Τα αντικρουόμενα αυτά συναισθήματα δεν μπορούν να συνυπάρξουν μέσα του χωρίς να απειλούν την αξία αυτού που χρειάζεται. Για να το αντέξει αυτό, ένα βρέφος σκίζει το κάθε πράγμα σε δύο μέρη. Ένα απόλυτα καλό και ένα απόλυτα κακό.

Το ίδιο, φυσικά, συμβαίνει και με αυτό που χρειάζεται περισσότερο• τη μητέρα. Χωρίς να έχει αναπτύξει ακόμα την υπομονή, ο τρόπος να αντέξει να την περιμένει μέχρι να απαντήσει στο κλάμα του, είναι να την χωρίσει κι εκείνη σε απόλυτα καλή όταν ανταποκρίνεται και απόλυτα κακή όταν δεν το κάνει. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να θυμώσει χωρίς να φοβάται ότι θα βλάψει εκείνη από την οποία εξαρτάται η ύπαρξή του.

Το βλέπουν οι μάνες συχνά. Πάνω στην λαχτάρα του να τραφεί ή να καθαριστεί, πολλές φορές, ένα βρέφος μπορεί να γίνει επιθετικό προς τη μητέρα του. Χρειάζεται κάποιες στιγμές μέχρι να καταλαγιάσει το τεράστιο άγχος του όταν έχει αισθανθεί τη δυσφορία της πείνας ή την αίσθηση των ακαθαρσιών του. Η εργασία της μητέρας ξεκινά εκεί με τη φροντίδα της. Η μητέρα ταυτίζεται με τα άγχη του μωρού της και τα αισθάνεται δικά της. Κομμάτι της. Το βοηθάει σε αυτά με το να υπομένει το ξέσπασμά του ενώ συγχρόνως το κρατάει στην αγκαλιά της και το ταΐζει. Μαζί με αυτό, κρατάει και το άγχος του. Το φιλτράρει μέσα από το χάδι της, το μεταβολίζει μέσα από τους χτύπους της καρδιάς της. Του το επιστρέφει επεξεργασμένο, χωνεμένο, ασφαλές. Του επικοινωνεί με τον τρόπο της ότι αυτό που νιώθει δεν είναι επικίνδυνο. “Δεν με καταστρέφει, άρα δεν μπορεί να καταστρέψει κι εσένα”.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, λίγο-λίγο, μαθαίνει και το ίδιο να φιλοξενεί μέσα του αυτό που πρώτα έχει φιλοξενήσει η μητέρα του χωρίς να φοβάται ότι θα αφανιστεί. Μαθαίνει να αντέχει τον εαυτό του. Μαθαίνει να συνθέτει τα πράγματα, να τα ολοκληρώνει. Μαθαίνει ότι το κάθε τι έχει τα καλά του και τα κακά του και αυτό είναι εντάξει – μία γνώση που αργότερα, ως ενήλικας, θα του φανεί εξαιρετικά χρήσιμη.

Σιγά-σιγά, έρχεται και η συνειδητοποίηση ότι το πρόσωπο της μητέρας που το θύμωνε και εκείνης που το ικανοποιούσε είναι το ίδιο και καταφέρνει να συλλάβει τη φιγούρα της ως μία. Αυτό η κατάκτηση γεμίζει με ένα πολύ διαφορετικό άγχος την ψυχή του. Πλέον, έχει πρόσβαση σε νέα συναισθήματα που ζητούν να τακτοποιηθούν μέσα του.

Αισθάνεται για πρώτη φορά ενοχή για το θυμό που της έδειξε. Για το ότι, στην ανυπομονησία του, πρόβαλε πάνω της τις δυσφορίες του ενώ εκείνη το φρόντιζε και του έδινε αυτό που χρειαζόταν. Αισθάνεται τη θλίψη ότι ίσως κατέστρεψε κάποια η οποία του έδειχνε αγάπη και του φερόταν με καλοσύνη. Τα συναισθήματα αυτά υποκινούν το βρέφος στο να προσπαθήσει να επανορθώσει για τη ζημιά που προκάλεσε με το να δώσει πίσω στην μητέρα του ευγνωμοσύνη και αγάπη. Να κάνει την πρώτη του προσφορά προς έναν άλλο άνθρωπο.

Όσο η μητέρα υποστηρίζει αυτή του την προσπάθεια, με το να παραμένει εκεί και να αλληλεπιδρά μαζί του, να δέχεται τις προσφορές συμφιλίωσής του με το να παίρνει τα αντικείμενα που της δίνει στα χέρια της, τόσο μπορεί εκείνο να ξεφύγει από την ενοχή του και να εσωτερικεύσει τη φιγούρα της ως μία πηγή στήριξης και ενίσχυσης στις εσωτερικές του συγκρούσεις. Αν αυτό δεν συμβεί, το βρέφος συνθλίβεται από τις ενοχές του. Το βλέπουμε σε πολλούς ενήλικες αυτό. Την αδυναμία να επανορθώσουν για κάτι που αισθάνονται άσχημα και να οδηγούνται σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές για να τιμωρηθούν.

Αυτός ο μηχανισμός θέτει τις βάσεις για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας στην ψυχή ενός ανθρώπου και της μετουσίωσης – του εξευγενισμού, δηλαδή, των ορμών του. Σύμφωνα με αυτές τις εσωτερικεύσεις, το βρέφος θα μεγαλώσει σε ενήλικα που θα μπορεί να αντέχει να φιλοξενεί μέσα του αντίθετα συναισθήματα χωρίς να φοβάται ότι θα τον καταστρέψουν. Να δείχνει υπομονή, να μην καταρρέει στις ματαιώσεις της ζωής και να εκφράζει αυτό που νιώθει δημιουργικά. Μαθαίνει ότι η μητέρα του δεν είναι τέλεια και ότι αυτό δεν θα ωφελούσε πουθενά στην πραγματικότητα. Μαθαίνει ότι είναι άνθρωπος κι αυτή με αδυναμίες. Μαθαίνει να την συγχωρεί και να την αισθάνεται στήριγμα. Μαθαίνει να την ευγνωμονεί για ό,τι του έχει δώσει. Όλα αυτά όσο συνεργάζεται μαζί της τον πρώτο καιρό της ύπαρξής του.

Φυσικά, όπως με κάθε συνεργασία, χρειάζεται η συνδρομή και από τα δύο μέρη. Χρειάζεται η μητέρα να έχει την ικανότητα να υπομένει τις δυσκολίες του έργου της• να υποδεχτεί μέσα της τις δυσκολίες κάποιου άλλου ανθρώπου. Να έχει τακτοποιημένα τα δικά της άγχη σε έναν ικανοποιητικό βαθμό ώστε να μπορεί να φροντίσει ένα πλάσμα που το μόνο που νιώθει για τον κόσμο γύρω του είναι απειλή.

Εκεί που αυτό δεν εφικτό, το βρέφος βλέπει την μητέρα του να μην μπορεί να χωρέσει την ανυπομονησία του μέσα της, να πλήττεται από την ένταση του κλάματός του και να δυσφορεί κάθε φορά που καλείται να το φροντίσει. Μαθαίνει αργότερα να φοβάται τα συναισθήματά του και να τα καταπιέζει για να μην διώχνει τους άλλους από κοντά του. Μαθαίνει να μην αντέχει τον εαυτό του και να  διστάζει να σχετιστεί αυθεντικά ανησυχώντας ότι κανείς δεν θα το δεχόταν αν το έκανε.

Απομένει με ένα καταστροφικό συναίσθημα για το άγχος του και με έναν θυμό που έχει απωθηθεί ανεπεξέργαστος. Κάθε φορά που βάζει τον εαυτό του προτεραιότητα, ξυπνούν ασυνείδητα οι ίδιες ενοχές, ενώ για να γλυτώσει από αυτές, δημιουργεί μονομερείς σχέσεις όπου φροντίζει εκείνο τους άλλους, τακτοποιώντας τα δικά τους άγχη. Υπηρετεί την ευτυχία τους, πολλές φορές εις βάρος της δικής του.

Αυτή η ίδια διαδικασία ενεργοποιείται κάθε φορά που χρειάζεται να επεξεργαστούμε τα συναισθήματά μας για τα πρόσωπα της ζωής μας.

Το συναίσθημα του έρωτα, δε, είναι τόσο δυνατό που μας παλινδρομεί στο πρώτο στάδιο της ύπαρξής μας. Σε μία αναπαραγωγή των όσων διαδραματίστηκαν. Συμβαίνει ό,τι και στην αρχή της ζωής μας. Ο άλλος εξιδανικεύεται. Χωρίζεται στα δύο. Κάθε του αιχμηρή πλευρά, κάθε ψεγάδι, αποκόπτεται από εκείνον και απωθείται. Πλέον, τον βλέπουμε ολότελα καλό, ιδανικό, τέλειο. Βιώνουμε την ίδια έκσταση όπως με τότε στην αγκαλιά της μάνας.

Σε αυτή την ονειρική κατάσταση, και εκεί που ο έρωτας είναι αμοιβαίος, ο άλλος κατακλύζεται από το μεγαλείο των συναισθημάτων μας. Τα εσωτερικεύει, ταυτίζεται με τις ποιότητες που του αποδίδουμε, και ανταποκρίνεται σε αυτές σαν να ήταν δικές του από πάντα. Η πραγματικότητα, όμως, είναι αδύνατο να αγνοηθεί για πολύ. Καθώς μία γνωριμία εξελίσσεται, όλο και περισσότερες όψεις της έρχονται στην επιφάνεια που αντικρούουν τις προσδοκίες της φαντασίας μας. Γνωρίζουμε τον άλλο και δεν μπορούμε, πλέον, να αρνούμαστε τα κομμάτια που τον ολοκληρώνουν. Οι υπόλοιπες πλευρές του, οι ατέλειες και τα ψεγάδια του, αναδύονται όσο η εξιδανίκευσή μας υποχωρεί. Η απώθησή μας σταδιακά αντιστρέφεται. Σιγά-σιγά, τον συνθέτουμε σε κάτι ολόκληρο, όπως συνέβαινε και τότε στην αρχή μας.

Αν τα άγχη αυτής της διαδικασίας τακτοποιήθηκαν κατά το παρελθόν μας, στην πρώτη αγκαλιά που βρεθήκαμε, μπορούμε να φιλοξενήσουμε μέσα μας τις αντικρουόμενες πλευρές του χωρίς να αισθανόμαστε απειλή. Δείχνουμε υπομονή στις αδυναμίες του, αντέχουμε την απογοήτευση ότι δεν είναι ιδανικός και συγχωρούμε τα ελαττώματά του. Αυτό που αναπαράγεται είναι ευγνωμοσύνη για ό,τι μας έδωσε. Μαθαίνουμε να αγαπάμε εκτός απ’ το να ερωτευόμαστε.

Αν όχι, αναβιώνουμε τον ίδιο ακατέργαστο θυμό που έχει μείνει μέσα μας παγιδευμένος. Αισθανόμαστε ότι μας έχει προδώσει, ότι δεν είναι πια ο ίδιος. “Άλλαξες!” αναφωνούμε και ερχόμαστε σε αναρίθμητες συγκρούσεις ανταλλάσσοντας τους σαδισμούς μας. Προτεραιότητα παίρνει να διοχετεύουμε τον αφρόντιστο θυμό μας, με την ελπίδα ότι ο άλλος θα τον αντέξει ώστε να μπορέσουμε να τον αντέξουμε κι εμείς. Να περιεχθεί αυτό που δεν περιέχθηκε τότε.

Ο έρωτας, εξάλλου, αφορά μονάχα εμάς και την φαντασία μας. Αφορά την ικανοποίηση όσων έμεναν αφρόντιστων μέσα μας, όχι όσων χρειάζονται φροντίδα σε κάποιον άλλο. Για αυτό και μπορεί να είμαστε ερωτευμένοι με κάποιον που δεν γνωρίζει καν την ύπαρξή μας. Η αγάπη, όμως, προκύπτει μέσα από βαθιά γνωριμία και αντοχή στις ματαιώσεις της πραγματικότητας. Προϋποθέτει να αντέξουμε το πένθος που μετατρέπει τον εραστή σε σύντροφο.

Προϋποθέτει την παράδοση στην βαθιά ανάγκη κάθε ανθρώπινης ψυχής για αυθεντική σύνδεση. Για συμβάδιση με τον συνοδοιπόρο της, όχι για κουβάλημα. Για την κατανόηση ότι ο θυμός ή η απογοήτευση που αισθανόμαστε πότε-πότε για τον άλλο, σημαίνουν την καταστροφή της ιδανικής εικόνας που έπλασε η φαντασία μας, όχι την αποτυχία του. Εκεί ξεκινάει το μονοπάτι της συντροφικής ωρίμανσης. Στο σημείο που ο έρωτας διαπραγματεύεται την εγκατάλειψη της τελειότητας χάρη της ειλικρινούς εγγύτητας που προσφέρει η πραγματικότητα.

Η κορωνίδα της συναισθηματικής ανάπτυξης, είναι η διαχείριση των αμφιθυμιών μας. Των αντιθετικών πλευρών του ίδιου πράγματος. Η θεραπεία βοηθάει σε αυτό. Στην κατανόηση του ποιος είμαι και τι νιώθω. Στην περίεξη των δύσκολων συναισθημάτων μου. Στο βάστηγμα του εαυτού. Βοηθάει να μπορούμε πια να φιλοξενήσουμε μέσα μας τις καλές και τις ακανθώδεις πλευρές μιας σχέσης χωρίς να φοβόμαστε ότι θα καταστρέψουν εμάς ή αυτό που έχουμε. Βοηθάει να μπορέσουμε να κοιτάξουμε τον άλλο μέσα από τα μάτια μας, όχι μόνο μέσα από την ανάγκη μας.

Βοηθά να συμπληρώσουμε την εκτίμηση που το παρελθόν δεν μας πρόσφερε αφού το παρελθόν είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το κομμάτι της αυτοεκτίμησης. Όσο δεν το συνειδητοποιώ αυτό, τόσο εκείνο αποτελεί όλη μου τη ζωή. Όσο χτίζω κάτι νέο, όμως, τόσο γίνεται κομμάτι της ζωής μου και όχι το σύνολό της και μου προσφέρει ένα ασύγκριτο προνόμιο. Να μην θέλω μόνο όσα αντέχω, αλλά και να αντέχω όσα θέλω.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn