Της έλλειψης ο χώρος

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Σε όλη μας τη ζωή διανύουμε δύο διαδρομές. Μία προς τον έξω κοσμο και μία περισσότερο εσωτερική που ξεκινά πολύ νωρίτερα. Αφορά τη διαδρομή μας από απόλυτα συγχωνευμένοι οργανισμοί σε αυτόνομους. Ξεκινούμε συμβιωτικά στην κοιλιά κάποιου άλλου – για αυτό και πάντα αναζητούμε τη συμβίωση – και τα πρώτα χρόνια της ζωής μας είναι μια μεγάλη πορεία να περάσουμε από την εξάρτηση στην αυτονομία. Αυτό συμβαίνει με την αποταύτιση από τη μητρική φιγούρα.

91LBJmBZl6L._SX466_

Η δουλειά της μητέρας είναι μία. Να γεμίσει το παιδί με γόνιμες αναπαραστάσεις. Να διεγείρει την φαντασία του και να εκκινήσει την περιέργειά του για τον έξω κόσμο. Να το δελεάσει να εγκαταλείψει την κυριολεξία της σχέσης τους και να προχωρήσει έχοντάς την εσωτερικεύσει – σε αυτό, η μητέρα χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα συμφιλιωμένη με το ότι το παιδί της προορίζεται να μην την χρειάζεται.

Αυτή η διαδικασία, βέβαια, μόνο εύκολη δεν είναι. Κάθε παιδί, όταν έρχεται η ώρα να αυτονομηθεί, χρησιμοποιεί δύο συναισθήματα στα οποία η μητέρα χρειάζεται να δείξει κατανόηση. Το θυμό και την απογοήτευση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παίρνει την προσοχή του από εκείνη, καθώς και όλα όσα έμαθε, και την στρέφει στον έξω κόσμο.

Το τι σημαίνει να αγαπάς και να σε αγαπούν, αλλά και ο τρόπος που τα διδάχθηκε, αποθηκεύονται στο εσωτερικό του ευρετήριο, και μετέπειτα θα αναπαράγονται στην ενήλικη ζωή του μέσα στις σχέσεις του. Αν ο τρόπος περιείχε κατανόηση, τότε ο ενήλικας κατανοεί τις ανάγκες του, αλλά και τις ανάγκες των άλλων. Αν όχι, τότε του είναι ανεπίδεκτο να συμφιλιωθεί με το ότι υπάρχει αγάπη πέρα από αυτή που έμαθε εκείνος.

Αν στα πρώτα χρόνια της ζωής μου, με έχουν χρησιμοποιήσει ως προέκταση της ανάγκης κάποιου άλλου, τότε έμαθα να είμαι περισσότερο χρήσιμος απ’ό,τι άξιος. Καταλήγω να υιοθετώ μία εικόνα που μονίμως ικανοποιεί, ενώ εντοιχίζω τον εαυτό μου μέσα της, μέσα στο αστραφτερό αυτό περίβλημα που καθρεφτίζει τις επιθυμίες των άλλων μεγαλιωδώς.

Το αποτέλεσμα είναι, όσο παχύτερο αυτό το περίβλημα, τόσο περισσότερο ατροφεί αυτό που βρίσκεται από κάτω. Τόσο μικραίνει η ψυχή. Συρρικνώνεται. Περιορίζεται. Ασχημαίνει. Ντρέπομαι να την δείξω. Σε αυτό η θεραπεία βοηθάει. Βοηθάει να αποταυτίσω την αξία μου από την χρησιμότητά μου.

Δεν χρειάζεται να είμαι πάντα χρήσιμη για να αξίζω. Εκείνος που νιώθει ότι πρέπει να είναι μόνιμα χρήσιμος στους άλλους, δεν καταλήγει να χρησιμεύει, αλλά να χρησιμοποιείται.

Το συναντάμε συχνά στους τελειοθηρικούς ανθρώπους. Δεν μπορούν να διατηρήσουν εύκολα σχέση. Έχουν ανάγκη να κατακτούν με αυτό που είναι, να ξεχωρίζουν, αλλά μόλις το κάνουν τους είναι αβάσταχτο να διατηρήσουν την τέλεια εικόνα τους. Έτσι, φεύγουν.

Κάθε τέτοιος άνθρωπος, στην παιδική του ηλικία, ήταν χρήσιμος για τη λειτουργία του, όχι για αυτό που πραγματικά ήταν. Για αυτό επειδή ασχολείται συνεχώς με το πώς φαίνεται στους άλλους, νοιώθει συχνά ότι τον εξαπατούν και ότι δεν μπορεί να αγαπηθεί. Οι τελειοθηρικοί είναι πολύ αμυντικοί εραστές κατά βάθος.

Αν στον τρόπο που κουβαλάω έμαθα ότι χρειάζεται να είμαι ιδανικός για να με αγαπούν, τότε θα δυσκολεύομαι να αγαπήσω χωρίς να εξιδανικεύω. Όπως όλοι, θα έχω βαθιές ανάγκες. Όλες οι δυσκολίες, ωστόσο, ξεκινούν όταν η ανάγκη μας είναι βαθιά, αλλά η αγάπη μας για αυτή την ανάγκη είναι ρηχή. Εδώ η θεραπεία βοηθά στο να μαθαίνεις να αγαπάς χωρίς να εξιδανικεύεις και να εκφράζεις τα αυθεντικά συναισθήματά σου χωρίς ντροπή.

Αν ο τρόπος μέσα μου κουβαλά παραμέληση, θα αναζητώ σχέσεις που θα με παραμελούν γιατί ακόμα κι αν έχω αγνοηθεί, ακόμα κι αν δεν έχω πάρει τίποτα, δεν είμαι κενός. Ακόμα και η αβοηθητότητα εσωτερικεύεται. Και η αδιαφορία. Ακόμα και η απουσία εσωτερικεύεται. Κατοικεί στα ευρετήριά μας σαν άδεια παρένθεση. Και η έλλειψη εσωτερικεύεται και καταλαμβάνει χώρο. Και το κενό εσωτερικεύεται και καταλαμβάνει χώρο. Τον περισσότερο. Έπειτα αναπαράγεται. Και, όσο κι αν θέλω να το γεμίσω, καταλήγω να μην μπορώ γιατί πρέπει πρώτα να απαλλαγώ από αυτό. Πριν επιχειρήσω να γεμίσω την ψυχή μου, ωφέλιμο είναι να θυμάμαι ότι δεν έχω έλλειψη. Είμαι γεμάτος με έλλειψη. Χρειάζεται πρώτα να αποχωριστώ αυτή την έλλειψη για να γεμίσω. Αλλιώς, θα είναι σαν να πολλαπλασιάζω το κάθε τι που θα μπαίνει στη ζωή μου με το μηδέν.

Αν ο τρόπος μέσα μου έχει κτητικότητα, τότε αυτή η κτητικότητα θα αναπαράγεται στις σχέσεις μου ακόμα κι όταν δεν θα είναι παρούσα. Το βλέπουμε στα ζευγάρια που αισθάνονται την έλλειψη ζήλιας ως αδιαφορία. Είναι εκείνα που στα παιδικά τους χρόνια καταπιέστηκαν σημαντικά ή αναγκάστηκαν να καταπιέσουν τις ανάγκες τους. Αν στις πρώτες σχέσεις της ζωής μου, μού φέρθηκαν περισσότερο σαν κάτι και όχι ως κάποιον, αν ήταν ασφυκτικοί ή περιοριστικοί μαζί μου, κατέληξα να φοβάμαι αυτό που λαχταρούσα περισσότερο. Την ανεξαρτησία.

Στην πραγματικότητα, οι ανάγκες μας με τους φόβους μας διαφέρουν ελάχιστα. Αν είχα ανάγκη από αγάπη, αλλά δεν μου το επέτρεψαν ποτέ, τότε καταλήγω να φοβάμαι να αγαπήσω. Αν είχα ανάγκη από έμπιστες σχέσεις, όμως δεν είχα κάπου να βασιστώ, τότε φοβάμαι να εμπιστευτώ κάποιον. Αν για καιρό είχα μία ανάγκη, αλλά δεν είχα τα μέσα να την πραγματοποιήσω, καταλήγω να τη φοβάμαι. Αυτό που μπορεί να λαχταρώ περισσότερο, λοιπόν, την εμπιστοσύνη ή την αυτονομία, όσο κι αν το επιθυμώ, μπορεί να μην έχω την ικανότητα να τη μεταβολίσω και να την εισπράττω ως αδιαφορία.

Το βλέπουμε το οικείο πώς το ανασχηματίζει η ψυχή. Το βλέπουμε σε ζευγάρια που μεγάλωσαν με κριτική και φυσικά υπάρχει μεγάλη κριτική μεταξύ τους. Εισπράττεται για ενδιαφέρον. “Με νοιάζεται… Το λέει για να με βελτιώσει, θέλει να με εξελίξει…”.

Το βλέπουμε συχνά και στα ζευγάρια που ζηλεύουν σημαντικά ο ένας τον άλλο. Να αυτοπεριορίζονται ώστε να αυτοπεριοριστεί και ο άλλος. Καταλήγουν να έχουν μόνο τη δική τους σχέση, όμως χωρίς αναπαραστάσεις και έξω αυτήν, δεν έχουν με τι να την τροφοδοτήσουν.

Έτσι καταλήγουν να προβάλλουν υπέρμετρες προσδοκίες μεταξύ τους οι οποίες διαρκούν για όσο μπορεί να αντέξει ο άλλος να τις κουβαλά. Μετά συνήθως ακολουθούν συγκρούσεις για να επιβεβαιώσουν το ενδιαφέρον τους. Οι σχέσεις στις οποίες υπάρχουν μεγάλες και συχνές συγκρούσεις, αποτελούνται από ανθρώπους που αισθάνονται τρομερά μόνοι τους κατά βάθος.

Και η αμφιθυμία, ακόμα, εσωτερικεύεται και γίνεται ο τρόπος που αγαπώ. Το δεν μπορώ με τον άλλο, αλλά δεν μπορώ να αισθάνομαι ότι ο άλλος θα υποφέρει χωρίς εμένα. Κι αυτό από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας ξεκινάει. Εκεί που όταν λαχταρούσα κάτι, μου έμαθαν ότι δεν επιτρέπεται να επιθυμείς αν πρώτα ο άλλος δεν είναι ικανοποιημένος. Το συναντάμε ιδιαίτερα στους χωρισμούς. Αναβιώνουν όλες οι αγκυλώσεις των πρώτων χρόνων της ζωής μας. Προσπαθούν να απαλλαγούν από τον άλλο, όμως η ενοχή στην επιθυμία μέσα τους, δεν τους αφήνει. Επανέρχονται ξανά και ξανά στη σχέση. Αισθάνονται αβοήθητοι να φύγουν, ότι δεν τους επιτρέπεται ή ότι ο άλλος δεν θα αντέξει στην απουσία τους.

Η ανάγκη για αποσύνδεση, όμως, είναι βαθιά ανάγκη στον άνθρωπο. Αν δεν συμβεί στην ώρα της και με έναν κατάλληλο τρόπο, εμποδίζει την ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους. Κι αυτό το μαθαίνω στη θεραπεία.

Μαθαίνω ποιος είμαι εγώ, έξω από το ποιος θεώρησαν ότι ήμουν. Μαθαίνω ότι υπάρχει αγάπη και έξω από τον τρόπο που κουβαλάω μέσα μου. Μαθαίνω τι είναι κατάλληλο για εμένα. Τα πάντα στη ζωή, εξάλλου, είναι δημιουργία αναπαραστάσεων. Νέων αναπαραστάσεων πέραν εκείνων που έχω ήδη. Εσωτερικών θησαυρών. Χωρίς ωφέλιμες αναπαραστάσεις μέσα μου, ό,τι κάνω δεν έχει νόημα. Υπάρχει κίνηση, αλλά δεν υπάρχει συγκίνηση.

Ξεκινούμε συμβιωτικά για αυτό και πάντα αναζητούμε τη συμβίωση. Σημασία, όμως, έχει να την βρίσκουμε με έναν τρόπο που μπορεί να μας εμπεριέχει. Που μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς να δυσφορούμε.

Στόχος της θεραπείας δεν είναι η τελειοποίηση του εαυτού, αλλά η κατανόησή του. Η κατανόηση και η ανακάλυψη τρόπων ικανοποίησης που δεν δυσφορούν τον άνθρωπο. Η θεραπεία δεν είναι επιστήμη, αλλά τέχνη. Και, όπως με κάθε τέχνη, προϋποθέτει να επιθυμεί ο άλλος να παρασυρθεί από αυτήν.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn