Του Εμείς ο χώρος

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΙΑΚΩΒΟΣ ΣΙΑΝΟΥΔΗΣ
Bsc Ψυχολογίας, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής-Συγγραφέας|

Από την στιγμή της γέννησής μας, χρειαζόμαστε ένα Εμείς για να υπάρξουμε και να αντέξουμε τον ερχομό μας στον κόσμο. Αυτό το Εμείς γίνεται ο χώρος στον οποίο θα μάθουμε τι είναι αυτό που αισθανόμαστε όταν πεινάμε, όταν διψάμε, όταν αγαπούμε, όταν απογοητευόμαστε και όταν θυμώνουμε. Είναι ο μεταβατικός χώρος από την συμβιωτικότητα στην αυτονομία και, όσο πιο αποδεκτικός ο χώρος αυτός, τόσο πιο ομαλή η μετάβασή μας. Αυτό το Εμείς, αργότερα, θα εσωτερικευθεί και θα γίνει η πυξίδα του εαυτού μας που, ασυνείδητα, θα μας προσανατολίζει σε σχέσεις που θα έχουν την ίδια χροιά.

download

Εάν μέσα σε αυτό το Εμείς έμαθα ότι χωράω υπό όρους, όταν είμαι καλός, άξιος, αποδοτικός ή χρήσιμος, θα αναζητώ το ίδιο και αργότερα. Θα αναγκάζομαι να σου είμαι χρήσιμος για να με αγαπήσεις, να σε ικανοποιώ και κάθε φορά που δεν θα το καταφέρνω, θα φοβάμαι ότι δεν θα με αντέξεις.

Χωρίς να το καταλαβαίνω, θα επιλέγω Εμείς που θα εξαιρούν κομμάτια του εαυτού μου, αφού θα φοβάμαι ότι δεν θα είναι αποδεκτό κάτι το οποίο μπορεί να σε απογοητεύσει. Θα μου είναι απαράδεκτο να αισθάνομαι θυμό ή θλίψη με κανέναν άλλο πέρα του εαυτού μου όπως και τότε. Θα αισθάνομαι πώς ευθύνομαι για την πορεία της σχέσης, αγνοώντας ότι πρόκειται για αλληλεπίδραση, και θα επωμίζομαι και τις αστοχίες του συντρόφου μου.

Αυτό, βέβαια, ξεκινάει πολύ νωρίς, λίγο μετά την κούνια που το παιδί ξεκίνα να εξερευνά την ελευθερία του. Εάν αντί να μου εξηγούν το γιατί έχω ανάγκη να υπάρχω αυτόνομος, μου θέτουν όρους για να με νουθετήσουν, μαθαίνω να με αγαπώ κι εγώ με όρους. Μαθαίνω να μην περπατώ πολύ μακριά. Μαθαίνω πως πρέπει πάντα να είμαι καλός, αποδοτικός – ακόμα κι όταν δεν το θέλω – για να αξίζω να είμαι πλάι σου. Μαθαίνω να προσδιορίζομαι μέσα από το πώς με εισπράττεις, όχι μέσα από αυτό που είμαι.

Αυτό έχει από μόνο του μεγάλη δυσκολία αργότερα. Μα το δυσκολότερο απ’όλα δεν είναι να λύσω αυτό που με προβληματίζει, αλλά να μάθω να ζω χωρίς πρόβλημα. Αν έχω μάθει να συμβιώνω με την ματαίωση, τη δυσκολία, την έλλειψη αποδοχής, ασυνείδητα θα έλκομαι από καταστάσεις που θα έχουν αυτό το οικείο στοιχείο.

Πολλές φορές το ακούω από τους γενναίους ανθρώπους που συζητώ, αφού έχουμε φροντίσει μια προβληματική κατάσταση “Δεν έχω τι να σου πω σήμερα…” ή μετά από ένα διάστημα ηρεμίας “Σκέφτομαι να κάνουμε ένα διάλειμμα, δεν υπάρχει κάτι το οποίο να με απασχολεί αυτόν τον καιρό…” Κι όμως. Εκεί είναι που θα πάρω το σπουδαιότερο μάθημα. Θα μάθω να υπάρχω σε μία σχέση που όλα είναι καλά. Θα μάθω να αντέχω το να μην υπάρχει πρόβλημα ή το να μην χρειάζεται μόνιμα να παλεύω με κάτι. Θα μάθω να μην χρειάζεται να αισθάνομαι χρήσιμος για τον άλλο για να μην με εγκαταλείψει.

Κατά βάθος, αυτό είναι πάντα. Φοβάμαι ότι τώρα που δεν έχω να σου προσφέρω κάτι, θα με αφήσεις. Ότι δεν είμαι αρκετά ενδιαφέρων. Δεν ξέρω πώς να λειτουργώ μέσα στην ηρεμία. Δεν ξέρω πώς να υπάρχω όταν γαληνεύουν τα πράγματα. Δεν ξέρω πώς να είμαι ευτυχισμένος. Ευκαιρία να το μάθω λοιπόν.

Το συναντούμε σε ανθρώπους που δυσκολεύονται όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά στους δεσμούς τους. Μια ανάγκη να ακούνε τα λόγια των συντρόφων τους, αγνοώντας τις πράξεις. Ό,τι κι αν κάνουν για να του δείχνουν ότι τους αγαπούν, είναι αμελητέο για εκείνους. Και πώς να μην είναι; Αφού οι πράξεις δεν μπορούν να αμφισβητηθούν, ενώ τα λόγια μπορούν. Για αυτό και έχω ανάγκη να ακούω ότι με αγαπάς, παρά να το βλέπω. Γιατί έτσι θα μπορώ να το αμφισβητήσω. Αν μέσα μου αμφισβητώ την αξία μου, τότε θα αναζητώ και έναν τρόπο αγάπης που να μου επιτρέπει την αμφισβήτηση. Η θεραπεία βοηθά σημαντικά στο να το κατανοήσω αυτό. Να σταματήσω να προκαλώ κυματισμούς στο νερό και να μπορώ να δω τον βυθό της ψυχής μου.

Ένας από τους πιο θαρραλέους ανθρώπους που συνομιλώ, αρεσκόταν στο να επιχειρηματολογεί με τις ώρες για το ένα και το άλλο. Να επικαλείται παραδείγματα και να δίνει εξηγήσεις για αυτό που επαναλάμβανε στη ζωή του και τον οδηγούσε στο να ματαιώνεται. Πόση φασαρία κάνει για να μην ακούσει τον εαυτό του, όμως; Ο μόνος λόγος που καταφεύγουμε στην τόση και επίμονη λογική, είναι για να σωπάσουμε αυτό που φωνάζει από κάτω. Μιλάμε ακατάπαυστα πάνω από την φωνή της ψυχής μας, μην τυχόν και ακούσουμε το θρήνο της.

Η απάντηση, όμως, δεν βρίσκεται στο κομμάτι της εξήγησης, αλλά του βιώματος. Δεν είναι η λογική μου άρρωστη. Η αυστηρή λογική μου με αρρωσταίνει. Για αυτό και πάντα στη θεραπεία είναι πολύ πιο χρήσιμο από το να προσπαθήσω με τη λογική μου να βγάλω άκρη, να επιτρέψω στο συναίσθημά μου να βγάλει δάκρυ. Να αποσυμπιέσω αυτό που υπάρχει μέσα μου τόσα χρόνια. Να το ακούσω, να μην το φοβηθώ. Να το γνωρίσω. Στη ζωή, εξάλλου, ελάχιστη σημασία έχει αν θα επιλέξω αυτό που έκανα πάντα ή κάτι νέο. Σημασία έχει να καταλαβαίνω το γιατί και να με προσεγγίσω διαφορετικά απ’ ό,τι πριν. Κι αυτό το διαφορετικά δεν βρίσκεται στο άλλο άκρο, αλλά εκεί που τα άκρα συναντιόνται. Εκεί που ισορροπούν. Και το μόνο σημείο που ισορροπούν δύο άκρα, είναι κοντά στη μέση.

Ένα φυτό δεν το ποτίζω κάθε μέρα γιατί θα καταλήξει να πνιγεί από το πολύ νερό. Ούτε το εκθέτω στον ήλιο συνεχώς γιατί θα καταλήξει να καεί κάτω από τις δυνατό φως του. Δεν του αλλάζω συνεχώς χώμα γιατί δεν προλαβαίνει να απορροφήσει τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται. Ούτε το κλαδεύω συνέχεια γιατί θα καταλήξω να κόβω τα υγιή φυλλώματά του. Δεν έχει να κάνει με το τι επιλέγω, λοιπόν, αλλά με το πώς με προσεγγίζω μέσα από τις επιλογές μου. Αν ήμουν αυστηρός ή τιμωρητικός με αυτά που με αρρώσταιναν, θα είμαι και με τον τρόπο που θα με φροντίζω. Αυτό χρειάζεται να αλλάξω, τον τρόπο.

Για αυτό δεν έχει να κάνει με αυτόν που επιλέγω να συμπορευτώ, αλλά με αυτό που επιλέγω να είμαι μέσα στην συμπόρευσή μου. Ο ένας της ζωής μας, εξάλλου, δεν είναι άλλος από εμάς τους ίδιους. Αυτόν τον ένα χρειάζεται να γνωρίσω, να φροντίσω και να εκτιμήσω και με αυτή την εκτίμηση, θα συνδεθώ ποιοτικά και με κάποιον αργότερα.

Αν το μάθω αυτό, θα μάθω ότι οι σχέσεις δεν είναι σε φροντίζω για να με φροντίζεις. Αλλά φροντίζομαι μέσα από το ότι σε φροντίζω. Για να το κάνω, όμως, χρειάζεται να έχω περίσσευμα. Χρειάζεται να έχω φροντίσει εμένα πρώτα, αλλιώς, όσο κι αν θα το θέλω, δεν θα μπορώ να δώσω, μόνο να πάρω. Οτιδήποτε άλλο, είναι η λεγόμενη άνιση σχέση. Όταν δηλαδή θα αυτοπροσδιοριστώ ως ευάλωτος, σε ανάγκη, και θα προσδιορίσω τον άλλο ως τον σωτήρα μου. Και, ασυνείδητα, θα προσπαθώ να επιβεβαιώνω την αδυναμία μου. Κάθε τι που θα δίνω, θα το χρειάζομαι πίσω στο πολλαπλάσιο. Κάθε τι που θα μας οδηγεί στην αυτονομία, θα είναι απειλητικό. Θα ζητάω να μου δείχνεις μεγάλα πράγματα σε σχέση με το πώς αισθάνεσαι για μένα, να κάνεις θυσίες για να πιστεύω ότι με αγαπάς. Όμως, καταβάθος, χρειάζομαι να κάνεις πράγματα μεγάλης αξίας για να προσδιοριστώ μέσα από την αξία τους. Όχι για να προσδιορίσω την αγάπη σου. Και, φυσικά, όταν δεν τα κάνεις, όταν αισθάνομαι πώς δεν αξίζω, για όλη την ανημπόρια μου υπεύθυνος θα είσαι εσύ.

Ένας πολύ γενναίος άνθρωπος που συναντώ, μου μοιραζόταν το φόβο του να προχωρήσει με τον συμβίο του παρακάτω. Φοβόταν το ότι έβλεπαν τα πράγματα διαφορετικά, θα οδηγούσε σε συγκρούσεις μεταξύ τους. “Δεν θέλω να δημιουργήσω μια οικογένεια όλο καβγάδες, όπως εκείνη που μεγάλωσα” έλεγε συχνά και αναπολούσε με θλίψη τις συγκρούσεις με τον πατέρα του όταν εκείνος δεν τον καταλάβαινε τις διαφορετικές θέσεις του στα πράγματα.

Όμως, αυτό που έφερνε τις συγκρούσεις, δεν ήταν η διαφορετικότητα – είναι αδύνατο, εξάλλου, δύο άνθρωποι με διαφορετικά βιώματα να δουν τα πράγματα από μια ολόιδια σκοπιά – αλλά η έλλειψη αποδοχής στη διαφορετικότητα αυτή. Αυτή είναι που οδηγεί στις συγκρούσεις πάντα. Η μη αποδοχή.

Κι αποδοχή είναι προνόμιο της διαφορετικότητας, όχι του ίδιου. Ίσα-ίσα, στο ίδιο δεν υπάρχει αποδοχή. Το ίδιο δεν έχει τίποτα που να με ξενίζει, τίποτα που να με προκαλεί, τίποτα που να αμφισβητεί αυτό που είμαι. Στο ίδιο υπάρχει μόνο ταύτιση. Κι εκεί που υπάρχει ταύτιση, παύουμε να είμαστε δυο και γινόμαστε ένα. Ο ένας, όμως, παύει να υπάρχει για να συμβεί αυτό. Η αποδοχή είναι αμιγές προνόμιο της διαφορετικότητας. Να μην φοβάμαι να διαφέρω, λοιπόν, αφού μόνο μέσα από τις διαφορές μας θα οδηγηθούμε να αποδεχτούμε ο ένας τον άλλο και να δημιουργήσουμε κάτι μεγαλύτερο από άθροισμά μας, όχι κάτι μικρότερο.

Αν θέλω να το αλλάξω αυτό, αν θέλω να αλλάξω, αρκεί να αλλάξω τα συναισθήματά μου. Τότε θα αλλάξω και το μονοπάτι που βαδίζω. Η θεραπεία αυτό κάνει, αλλάζει τα συναισθήματά μας, τα απελευθερώνει, οπότε δεν χρειάζεται να μας δεσμεύουν σε μία διαδρομή που πληγώνει τα πέλματά μας. Μαθαίνουμε να λέμε όχι, να χαράζουμε όρια. Μαθαίνουμε να κρατάμε πράγματα για εμάς μόνο, να μην μας εκθέτουμε, να μας προστατεύουμε.

Μια σπουδαία γυναίκα, είχε μια αδερφή που την επέκρινε για την κάθε επιλογή της. Όταν, επιτέλους, κατέληξε να προστατεύει τις επιλογές της από την κριτική αυτή, μελαγχόλησε. Σε μία συνάντησή μας μου είπε πόσο τη στενοχωρεί που δεν θα μπορεί πλέον να πει πράγματα στην αδερφή της. Ίσα-ίσα, όμως. Ακριβώς το ότι δεν θα της επικοινωνεί τα πράγματα που θα οδηγούσαν στην επίκρισή της, το ότι θα μικρύνει τον επικριτικό χώρο ανάμεσά τους, θα μεγαλώσει όλον τον υπόλοιπο. θα απελευθερωθεί ακόμα περισσότερο, λοιπόν, και θα καταλήξει να της επικοινωνεί ακόμα περισσότερα. Η σχέση τους θα έχει λιγότερο φόβο.

Αυτό είναι όλο το θέμα, να μην σχετίζομαι μέσα από τον φόβο μου μόνο, αλλά και μέσα από την ανάγκη μου. Να μην εξαιρώ κομμάτια μου, αλλά να με συνθέτω. Εκεί υπάρχει αποδοχή μονάχα, στη σύνθεση.

Κι αν φοβάμαι την αλλαγή, ας θυμάμαι ότι δεν φοβάμαι ποτέ τη αλλαγή. Φοβάμαι να ξαναγνωρίσω τον εαυτό μου απ’ την αρχή. Αυτό που θα γίνω, δεν με περιμένει στο τέρμα. Αν το νομίζω αυτό, να το ξανασκεφτώ. Δεν θα γίνω. Είμαι και γίνομαι. Είναι διαδικασία. Ταξίδι, όχι προορισμός. Γνωριμία, συνάντηση με εμάς. Δεν θα αισθανθώ σπουδαίος στο τέλος αυτής της γνωριμίας, στην αποτίμησή της, αλλά στην πορεία της. Θα αισθανθώ σπουδαίος για τη δύσκολη διαδρομή που διανύω, όχι γιατί την τερμάτισα.

Θέμα προσέγγισης είναι. Στο πώς θα με προσεγγίσω. Αν θα με προσεγγίσω κι εγώ με όρους, αναπαράγοντας αυτό που μου είναι οικείο, και θα συνεχίσω να υπάρχω στο ίδιο Εμείς, ή θα με προσεγγίσω με την αποδοχή που λαχταρώ. Εκείνος που αγαπάει ένα λουλούδι, δεν το κόβει γιατί το στερεί κι από τον ίδιο. Αντίθετα, γεμίζει όλο τον τόπο γύρω του λουλούδια. Έτσι και με τον εαυτό. Δεν ξεριζώνω αυτό που ήμουν. Αντιθέτως. Το συμπληρώνω με αυτό που χρειάζομαι μέχρι να μοσχοβολώ πληρότητα.

Facebook Twitter Google+ LinkedIn