Η ευτυχία και το ταξίδι αναζήτησής της

“Και ζήσαν, αυτοί, καλά κι εμείς καλύτερα” Μία από τις πιο γνωστές φράσεις που ακούμε από την παιδική μας ηλικία. Η φράση που έκλεινε κάθε παραμύθι ενώ με το “κι εμείς” άφηνε μία υπόσχεση ότι η δική μας ζωή θα είναι καλύτερη από αυτή των ηρώων. Καλύτερη, δηλαδή, από το ιδανικό τέλος μίας φανταστικής ιστορίας. Αλλά πως γίνεται να ευτυχίσουμε περισσότερο από τον πρίγκιπα ή την πριγκίπισσα του παραμυθιού;

Για αρχή, ας δούμε τι είναι η ευτυχία λίγο διαφορετικά. Έξω από την επιστημονική έννοια – αφού είναι πολύ γενική – ενώ ας προσπαθήσουμε να φέρουμε τον όρο στα μέτρα μας. Ας φανταστούμε – για ένα λεπτό – την ευτυχία σαν μια κουκίδα. Ας φανταστούμε, τώρα, μία επιθυμία μας σαν μία άλλη κουκίδα. Παραδείγματος χάριν,  το να μας θαυμάζουν οι γύρω μας. Αν, τώρα, τραβήξουμε μία γραμμή που να ενώνει τις δύο κουκίδες αυτό είναι για μας η ευτυχία! Βλέπετε, όταν αναρωτιέται κάποιος τι είναι ευτυχία δεν το κάνει για να πάρει μία απάντηση και να χρησιμοποιήσει, αυτή, την γνώση σαν οδηγό στη ζωή του… Στην ουσία, θέλει να βιώσει το να είναι  ευτυχισμένος!

girl-see

Από πού ξεκινάει, κανείς, λοιπόν; Μα φυσικά από το να αναγνωρίσει τι θέλει να σημαίνει η δεύτερη κουκίδα! Η επιθυμία, κατοικεί μέσα μας και – ως ένα βαθμό – γνωρίζουμε για αυτήν. Γίνεται, όμως, πραγματική μόνο όταν μιλούμε για αυτήν κι αυτό γιατί τότε αναγκαζόμαστε να την ονομάσουμε. Την κατανοούμε, όμως, αμέσως τη στιγμή που το κάνουμε; Όχι! Εκείνη τη στιγμή, απλώς, γεννούμε την επιθυμία μας, δημιουργούμε μία νέα παρουσία στον κόσμο. Μία παρουσία που χρειάζεται να βρούμε τον σκοπό της, το γιατί και την αλήθεια πίσω από αυτό που νιώθουμε. Στην ουσία, είναι η εύρεση, αυτής, της αλήθειας που μας απελευθερώνει. Που μας λυτρώνει από, εκείνο, το αίσθημα επιδίωξης και την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι ακόμα. Γιατί, όμως, ακόμα κι αν επιτύχουμε, αυτή, την αλήθεια πίσω από τις επιθυμίες μας εξακολουθούμε να νιώθουμε το “άρωμα” της;

 Ας δούμε το γιατί μέσα από μία φανταστική ιστορία! Κάποτε, υπήρχε ένας ποταμός που ονομαζόταν Απαίτηση. Αυτός, ο ποταμός, είχε μία μικρότερη “αρτηρία”, ένα παραπόταμο που τον έλεγαν Ανάγκη. Τα νερά του παραπόταμου ήταν πιο αδύναμα και οι βάρκες μπορούσαν να ταξιδεύουν και να ψαρεύουν, όμως, τα νερά του κύριου ποταμού ήταν δυνατά με αποτέλεσμα η πρόσβαση να είναι περιορισμένη. Αν και οι βαρκάρηδες της περιοχής κάλυπταν τις ανάγκες τους για τροφή από τον παραπόταμο έβλεπαν τα δυνατά νερά του ποταμού να τους κοιτάζουν όλο υπόσχεση και έτσι τους γεννιόταν η επιθυμία να τα ταξιδέψουν. Αφού, αυτό, φάνταζε – φαινομενικά – αδύνατο σκέφτηκαν να σκάψουν και να πλατύνουν τον παραπόταμο με αποτέλεσμα τα νερά του κυρίως ρεύματος να εκτονωθούν σε, αυτό, το άνοιγμα και ο μεγάλος ποταμός να γίνει προσβάσιμος! Όταν, όμως, το έκαναν παρατήρησαν ότι έχασαν την επιθυμία τους, πια, να ταξιδέψουν. Καθώς χύθηκαν τα νερά του ποταμού χάθηκε και η σύνδεση του “ποταμού” της Απαίτησης με τον “παραπόταμο” της Ανάγκης. Έτσι, η ανάγκη τους δεν μπορούσε, πια, να εκφραστεί μέσα από τα θέλω τους!

Η επιθυμία, λοιπόν, δεν είναι τίποτα άλλο από ένα πλεόνασα. Ένα πλεόνασμα, που δημιουργείται στο περιθώριο όπου η ανάγκη συναντά τις απαιτήσεις μας!

Ένα από τα πιο δύσκολα πράγματα που βιώνει κάποιος στην αναζήτησή του για την ευτυχία είναι να νιώθει ένα αίσθημα ντροπής για την επιθυμία του. Ένα αίσθημα ντροπής για την επιδίωξη του να είναι ευτυχισμένος. Αυτό, ενισχύεται μέσα από σχήματα τα οποία θέλουν να αντιδιασταλούν σε αυτή του την επιδίωξη. Σχήματα που χρησιμοποιούν γνωστές φράσεις όπως:

“Θέλω το καλό σου” ή “Tο καλό για το μέλλον σου” ή “Κάν ’το, για να είσαι μετά ευτυχισμένος”.

Σχήματα, που κοιτούν την μετέπειτα ευτυχία. Αυτή που δεν έχει έρθει ακόμα, δεν μπορεί να οριστεί ακριβώς και κρύβεται πίσω από την ασάφεια του “και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα”. Σχήματα, που εμμένουν τόσο πολύ που μοιάζουν να υπεραναπληρώνουν για τις τύψεις που πιθανώς να νιώσουν όταν η επιμονή τους αποτύχει να σε κάνει ευτυχισμένο. Έτσι, το ιδανικό της ευτυχίας διαφθείρεται, γίνεται άλλη μία δικαιολογία για αυτοτιμωρία. Τιμωρία που επιβάλλεται μέσα από δυναστικές έννοιες όπως “αιώνια αγάπη”, “απόλυτη εμπιστοσύνη”, “τέλεια ζωή”. Αυτές, δεν είναι άλλο από κοινωνικές επιταγές που ζητούν από κάποιον να θυσιάσει την κριτική του στάση επάνω σε αξίες που οφείλουν να κριθούν.

Για να επανέλθουμε, όμως, στην εύρεση της αλήθειας πίσω από την έννοια της ευτυχίας, ας κρατήσουμε στο νου μας ότι έννοια δεν υπάρχει… Υπάρχει μόνο επιθυμία για το βίωμά της! Αυτό, περιλαμβάνει την απεμπλοκή της αλήθειας μας από την ιδέα των άλλων για το τι σημαίνει ευτυχία και την απόταξη όλων των κοινωνικών επιταγών που “αναφύονται” επάνω της. Η διαδικασία δεν είναι διόλου απλή, αλλά είναι η συνειδητοποίηση, αυτής, της αλήθειας που μπορεί να δημιουργήσει τους “αδένες” να γευτούμε την ευτυχία.

DADD43B56511FBBC6005194F63F4FF23

Εν τέλει, ίσως ένα ερώτημα που αξίζει να αναλογιστεί κάποιος είναι το ποια ευτυχία αναζητά πραγματικά; Τη δική του ή την έννοια της ευτυχίας ενός τέλειου, παραμυθένιου κόσμου; Θεμιτό είναι, η ευτυχία να βιωθεί εξωτερικά ως μία ακραιφνής διαδικασία χωρίς να νοτίζεται από προσταγές του τύπου “Ζήσε ευτυχισμένος!” και “η ζωή είναι, απλά, υπέροχη απόλαυσέ την!”. Μέχρι τότε ας μην ξεχνάμε… Ευτυχία, μπορεί να κρύβεται και στην απογοήτευση καθώς, αυτή, κρατάει την όρεξή μας ζωντανή…

Ιάκωβος Σιανούδης

Ψυχολόγος Bsc, ψυχοθεραπευτής

Βιβλιογραφία

Argyle, M. (2001). The Psychology of Happiness, New York: Routledge

Boothby, R. (1991). Death and Desire: Psychoanalytic Theory in Lacan’s Return to Freud, New York: Routledge

Egginton, W. (2007). The Philosopher’s Desire: Psychoanalysis, Interpretation, and Truth, Stanford: Stanford University Press

El Saffar, R., A. & De Armas Wilson, D. (1993). Quixotic Desire: Psychoanalytic Perspectives on Cervantes, New York: Cornell University Press

Evans, D. (1996). An Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis, New York: Routledge

Fink, B. (1996). The Lacanian Subject: Between Language and Jouissance, New Jersey: Princeton University Press

Grosz, E. (1990). Jacques Lacan: A Feminist Introduction, New York: Routledge

Lacan, J. (1991). The Seminar of Jacques Lacan, (Book I: Freud’s Papers on Technique 1953-1954), New York: W. W. Norton & Company

Lear, J. (2002). Happiness, Death, and the Remainder of Life, Harvard: Harvard University Press

Magid, B. (2008). Ending the Pursuit of Happiness, U.S.A: Wisdom Publications

Phillips, A. (2002). Promises, Promises: Essays on Literature and Psychoanalysis, London: Faber & Faber

Facebook Twitter Google+ LinkedIn