Τι είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία;

Η Γνωσιακή-συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία (Γ.Σ.Ψ) αναπτύχθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως αναγκαιότητα για την ύπαρξη ενός νέου μοντέλου ψυχοθεραπείας, καθώς ο συμπεριφορισμός και η ψυχανάλυση που επικρατούσαν μέχρι τότε φάνηκαν πως δεν μπορούσαν να εξηγήσουν πολλούς τύπους της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Οι κύριες επιρροές του γνωσιακού-συμπεριφοριστικού μοντέλου, βασίζονται στη γνωσιακή θεωρία του Beck και στη λογικοσυναισθηματική θεωρία του Ellis.

Στηρίζεται στην παραδοχή πως ο τρόπος σκέψης επηρεάζει τα συναισθήματα και κατ’ επέκταση τις αντιδράσεις του ατόμου. Η συμπεριφορά και τα συναισθήματα του ατόμου εξαρτώνται από το πώς αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του, τις πεποιθήσεις, τις προσδοκίες και τις αξίες του. Η θεωρία χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια των ατόμων να αναγνωρίσουν πώς οι σκέψεις επηρεάζουν τις συμπεριφορές, τα συναισθήματα και γενικότερα τη λειτουργικότητα του στην καθημερινή ζωή. Ό,τι το άτομο σκέπτεται και ό,τι αντιλαμβάνεται για τον εαυτό του είναι σημαντικό και έχει άμεση σχέση με το πώς αισθάνεται και το τι πράττει. Βασικές αρχές είναι πως η γνωσιακή λειτουργία επηρεάζει τη συμπεριφορά, ότι μπορεί να ελεγχθεί και να μεταβληθεί και πως οι επιθυμητές αλλαγές στη συμπεριφορά μπορούν να επηρεαστούν από γνωσιακές αλλαγές.

cbt

Η λογικοθυμική του Ellis θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος και καθορίζει μόνος του την πορεία της μοίρας του. Σύμφωνα με τον Ellis, ο άνθρωπος είναι ον λογικό αλλά πολλές φορές διακατέχεται από παράλογες σκέψεις. Η βασική του θέση είναι ότι οι συναισθηματικές αντιδράσεις που έχουν κάποια διάρκεια προκαλούνται από «εσωτερικές» δηλώσεις τις οποίες το άτομο επαναλαμβάνει στον εαυτό του. Στη θεωρία του για την προσωπικότητα χρησιμοποιεί ένα μοντέλο που ονομάζει ABC, όπου το Α είναι το γεγονός που αγχώνει το άτομο και το ενεργοποιεί, Β είναι το σύστημα πεποιθήσεων του ατόμου και C είναι το αποτέλεσμα, δηλαδή, η συναισθηματική αντίδραση. Το σύστημα Β ενός ατόμου μπορεί να περιλαμβάνει τόσο λογικές όσο και παράλογες σκέψεις. Οι παράλογες σκέψεις είναι αυτές που δημιουργούν τη συναισθηματική διαταραχή και στόχος είναι να εξαλειφθούν οι πεποιθήσεις που είναι απαξιωτικές για τον εαυτό. Ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να αμφισβητήσει τις παράλογες σκέψεις του και να τις αντικαταστήσει με πιο λογικές αντιλήψεις. Η αμφισβήτηση και η τροποποίηση των παράλογων πεποιθήσεων σε λογικές φέρνει και άλλο αποτέλεσμα τόσο σε επίπεδο συναισθηματικό, όσο και συμπεριφοράς.

Ο Beck ανέπτυξε μια θεωρία για την κατάθλιψη βασιζόμενος στο σκεπτικό ότι η καταθλιπτική διάθεση προκαλείται από στρέβλωση στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τις εμπειρίες της ζωής του. Ο άνθρωπος διαμορφώνει «γνωσίες», λαμβάνει μια πληροφορία την οποία σκέφτεται, αξιολογεί και ερμηνεύει. Αυτές οι γνωσίες επηρεάζουν το συμπεριφοριστικό και συναισθηματικό κομμάτι του εαυτού, είναι συνειδητές και υπόκεινται σε αλλαγή. Οι γνωσίες χωρίζονται σε τρεις τύπους: τις αυτόματες σκέψεις, οι οποίες είναι ειδικού τύπου γνωσίες και συνήθως παίρνουν τη μορφή δηλώσεων προς τον εαυτό, σκέψεων, εικόνων ή εσωτερικού διαλόγου. Επίσης, στις βασικές πεποιθήσεις που είναι γενικοί κανόνες και στο γνωσιακό σχήμα, δηλαδή, κανόνες που υποβόσκουν και συνδέονται με τις πεποιθήσεις, έχουν σχέση με τον εαυτό και τους άλλους και είναι αποτέλεσμα μάθησης από πρώιμες εμπειρίες. Η διαταραχή προκύπτει από λανθασμένη μάθηση και συμπεράσματα στα οποία έχει καταλήξει το άτομο. Η θεωρία του Beck διδάσκει το άτομο πώς να αποκτήσει επίγνωση των αρνητικών αυτόματων σκέψεων, πώς να εξετάζει και να αμφισβητεί αυτές τις σκέψεις και πώς να αντικαθιστά με πιο ρεαλιστικές, προσαρμοστικές γνωστικές λειτουργίες, δηλαδή, η γνωσιακή αναδόμηση.

Η Γ.Σ.Ψ βασίζεται στο διαρκώς εξελισσόμενο τρόπο κατανόησης του ατόμου και των προβλημάτων του με γνωστικούς όρους, απαιτεί μια σταθερή και κατάλληλη θεραπευτική συμμαχία, δίνει έμφαση στη συνεργασία και την ενεργό συμμετοχή, είναι προσανατολισμένη σε στόχους και επικεντρωμένη σε προβλήματα, δίνει έμφαση στο παρόν, είναι εκπαιδευτική καθώς επιδιώκει να διδάξει το άτομο πώς να γίνει ο θεραπευτής του εαυτού του και δίνει έμφαση στην πρόληψη των υποτροπών, επίσης είναι χρονικά περιορισμένη, οι συνεδρίες είναι δομημένες, διδάσκει το άτομο να αναγνωρίζει, να αξιολογεί και να απαντά στις δυσλειτουργικές σκέψεις του, χρησιμοποιεί μια ποικιλία τεχνικών για να αλλάξει τον τρόπο σκέψης. Σήμερα, η γνωσιακή-συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία εφαρμόζεται και θεωρείται κατάλληλη σε ένα ευρύ φάσμα διαταραχών όπως αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη, διαταραχές πρόσληψης τροφής, χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, διαταραχές προσωπικότητας κ.ά.

Εύη Καπασακαλίδη
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας-Ψυχοθεραπεύτρια

Βιβλιογραφία
Beck, J. (2004). Εισαγωγή στη Γνωστική Θεραπεία. Αθήνα: Πατάκη.
Bond, F.W. & Dryden, W. (2004). Handbook of Brief Cognitive Behavior Therapy. England: John Wiley & sons, Inc.
Kaplan, H., Sadock, B., Grebb, J. (2000). Ψυχιατρική (τόμος Β’). Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λιτσας
Καλαντζή-Αζίζη, Α. (1997). Εφαρμογές της γνωστικής ψυχολογίας στην κλινική πρακτική. Ψυχολογία, 4 (2) 118-128.
Μαλικιώση-Λοΐζου, Μ. (2009). Συμβουλευτική Ψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
McLeod, J. (2005). Εισαγωγή στη συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Pervin L.A & John. O.P, (2001). Θεωρίες προσωπικότητας, έρευνα και εφαρμογές. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γ. Δαρδανος
Ποταμιανός, Γ. (1999). Θεωρίες προσωπικότητας και κλινική πρακτική. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Westbrook, D., Kennerley, H., Kirk, J. (2012). Εισαγωγή στη γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία, τεχνικές και εφαρμογές. Αθήνα: Πεδίο.
Xαρίλα, Ν. (1995). Γνωσιακή Θεραπεία της Συµπεριφοράς. Στο: Θέµατα Γνωσιακής και Συµπεριφοριστικής Θεραπείας. (Επιµ) Γ. Μπουλουγούρης. Τόµος Β΄ Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα

Facebook Twitter Google+ LinkedIn