Όνειρα: O βασιλικός δρόμος προς το ασυνείδητο

Πόσες φορές είδαμε ένα όνειρο και ξυπνήσαμε με την πιο γλυκιά αίσθηση; Ή πόσες φορές ξυπνήσαμε τρομαγμένοι; Υπάρχουν, βέβαια, και οι περιπτώσεις που δεν είμαστε σε θέση να θυμηθούμε τι είδαμε στον ύπνο μας, την προηγούμενη νύχτα αλλά, παρόλα αυτά, νιώθουμε να έχουμε επηρεαστεί από κάτι. Σε κάθε περίπτωση νιώθουμε την ανάγκη να καταλάβουμε τι είναι αυτό που είδαμε και τι μπορεί να σημαίνει. Τι είναι τα όνειρα, λοιπόν, και πως είναι ικανά να ξυπνούν αισθήσεις και συναισθήματα;

dream

Ας κοιτάξουμε πέρα από την ετυμολογία της λέξης και ας αναλογιστούμε το όνειρο μέσα από ένα πλαίσιο που δεν συμβολίζει τη μετάδοση ενός μηνύματος αλλά την εκτόνωση ενός συναισθήματος. Σκεφτείτε το όνειρο σαν μια λίμνη που σιγά σιγά γεμίζει με νερό. Εκπληρώνεται. Κοιτώντας μέσα σε αυτή τη λίμνη βλέπουμε να κολυμπάει κάθε τι από τη συνειδητή ζωή μας αφού, πρώτα, έχει φιλτραριστεί από το σύστημα λογοκρισίας μας! Για αυτό έχουμε την αίσθηση ότι κοιτάμε κάτι γνώριμο και ας παρουσιάζεται τροποποιημένο ή παραμορφωμένο και ακατανόητο. Όση περισσότερη σαγήνη νιώθουμε βλέποντας ένα όνειρο, τόσο πιο περιεκτικό και πλούσιο, εκείνο, γίνεται! Ενίοτε,  όσο πιο κοντά ερχόμαστε στο να το καταλάβουμε, όσο ξετυλίγουμε το μίτο και αποκαλύπτουμε το νόημά του, τόσο πιο επιδέξια το σύστημα λογοκρισίας του εαυτού μας το κρύβει. Αλλά γιατί το κάνει αυτό; Αφού, κάτι θέλει να μας πει γιατί καταλήγει να μας το κρύβει;

Η αλήθεια είναι ότι ένα όνειρο δεν θέλει να μας πει τίποτα. Τουλάχιστον, τίποτα περισσότερο από όσο εμείς χρειάζεται να μάθουμε. Ο σκοπός του είναι να ανακουφίσει τις επιθυμίες του ασυνείδητου εαυτού μας χωρίς καν να το καταλάβουμε οι ίδιοι! Ο μηχανισμός, όμως, που λειτουργεί είναι τόσο απλός όσο και περίπλοκος. Όταν κάποιος κοιμάται, το κομμάτι του εαυτού του που είναι υπεύθυνο για τη χαλιναγώγηση των ορμών και των επιθυμιών του κοιμάται μαζί του. Τότε, οι επιθυμίες, αυτές, βγαίνουν στην επιφάνεια ευκολότερα και προσπαθούν να εκπληρωθούν. Φανταστείτε τις επιθυμίες σαν ένα παιδί που μόλις κοιμηθούν οι γονείς του μπορεί πιο εύκολα να σηκωθεί από το κρεββάτι και να πάρει ένα γλυκό από το βάζο! Τι είναι αυτό, όμως, που σταματάει το “παιδί” από το να σηκωθεί και να βάλει το χέρι του στο βάζο; Μα, φυσικά, το όνειρο! Το όνειρο πλάθει μία σειρά εικονικών αναπαραστάσεων μέσα από τις οποίες νιώθουμε ότι πήραμε αυτό που θέλαμε. Στην ουσία, το όνειρο μας προφυλάσσει, από την πραγματική εκπλήρωση της πράξης μας καθώς εάν προβαίναμε στην πραγματοποίησή της θα αντιμετωπίζαμε συνέπειες.

Ποιος είναι, όμως, ο μηχανισμός για να ερμηνευτεί ένα όνειρο; Μα ο ποιο απλός φυσικά… Το να μιλήσει, κάποιος, αλογόκριτα για αυτό αφού είναι η λογοκρισία που υπέστη υπεύθυνη για, την ίδια, τη δημιουργία του ονείρου! Μέσα από τη διαδικασία του ελεύθερου συνειρμού, λοιπόν, ο ονειρευόμενος συσχετίζει παρόμοια συναισθήματα χαράς, φόβου ή λύπης που βίωσε στο παρελθόν με τα αντίστοιχα του ονείρου του.  Όταν οι “γεύσεις” ταυτίζονται τότε μπορεί να αναγνωρίσει με μεγαλύτερη ευκολία το τι θέλει να του πει ο ασυνείδητος εαυτός του.

“Ναι, αλλά εγώ είδα στον ύπνο μου μια γέφυρα… Πως υποτίθεται ότι θα καταλάβω τι σημαίνει;;;”

bridge into darkness

Ωραία, λοιπόν… Στο κομμάτι του συμβολισμού, τώρα, η ασυνείδητη σκέψη ή επιθυμία που εμφανίστηκε στον ονειρευόμενο αναπαρίσταται μέσα από κάτι – φαινομενικά – τελείως διαφορετικό. Για να το εξηγήσω, συχνά, μου αρέσει να σκέφτομαι την εξής αναλογία… Φανταστείτε ότι το πεδίο του ονείρου σας είναι σαν ένας χορός μεταμφιεσμένων. Κάτω από τη μασκαρεμένη εμφάνιση, κρύβεται το πραγματικό πρόσωπο της επιθυμίας σας. Εσείς, προσπαθείτε να σηκώσετε αυτή τη μάσκα με το “ραβδί” του ελεύθερου συνειρμού αλλά ο ρυθμός του χορού κάνει τη μεταμφιεσμένη έννοια να κινείται δυσκολεύοντας το έργο σας. Με λίγη επιμονή, όμως, ο χορός τελειώνει και είστε ελεύθεροι να αποκαλύψετε τι κρύβεται κάτω από τη μάσκα!

Συνοψίζοντας, το μόνο σίγουρο είναι ότι τα όνειρα μπορούν να ερμηνευτούν. Αλλά ας μείνουμε στα όνειρα που μας έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση, σε αυτά που έρχονται επανειλημμένως ή σε αυτά που βλέπουμε όντας σε μία περίοδο ιδιαίτερου ψυχοσυναισθηματικού φόρτου. Σε κάθε περίπτωση, η ίδια, η διαδικασία του ονείρου δεν χρειάζεται να μας τρομάζει με το ακατανόητο νόημά της αφού δεν είναι τίποτε άλλο από μία ακτινογραφία της ψυχής, η οποία στα χέρια του κατάλληλου ειδικού μπορεί να αποβεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο.

 

Ιάκωβος Σιανούδης, Ψυχολόγος Bsc, Ψυχοθεραπευτής (iakovos.sianoudis@gmail.com)

Φωτογραφία εξωφύλλου: http://hdw.eweb4.com
Φωτογραφίες κειμένου:  https://flic.kr/p/559o8J, https://flic.kr/p/q6daVm

Βιβλιογραφία:
Bollas, C. (2002). Free Association, London: Totem Books
Freud, S. (2012). Dream Psychology, United States of America: CreateSpace Independent Publishing
Freud, S., Tridon, A., Eder, M., D. (2012). Dream Psychology Psychoanalysis for Beginners, U.S.A: James McCann Company
Hall, J., A. (1983). Jungian Dream Interpretation, Toronto: Inner City Books
Kris, A., O. (1997). Free Association: Methods and Process, New York: Routledge
Robbins, P., R. (2005). Psychology of Dreams, United States of America: McFarland & Company

Facebook Twitter Google+ LinkedIn