Ο κύκλος της ζωής: μέρος 1ο

w Ο κύκλος της ζωής… Πάντα μου έκανε εντύπωση γιατί τον αποκαλούσαν κύκλο και όχι ευθεία. Μία ευθεία που με τη γραμμικότητά της να αναπαριστά την εξέλιξη του ανθρώπου… τα βιώματά του, τις προσθήκες του, τις ερμηνείες του. Θα ήταν πιο λογικό αφού η ευθεία έχει μία αρχή και ένα τέλος όπως και η ζωή, σωστά; Ή όχι; Ας δούμε τι έχει να μας πει, για αυτό, ο Δανο – Αμερικανικής καταγωγής ψυχαναλυτής Έρικ Έριξον με τα αναπτυξιακά στάδια του ανθρώπου, μέσα από μία ιστορία που αποτελείται από οκτώ ενότητες.

(Γέννηση ως 1 έτους) Θεμελιώδης εμπιστοσύνη κατά δυσπιστίας

w

Κάποτε, ήρθε στον κόσμο ένα παιδί που μπουσουλούσε στο ημισκόταδο. Αριστερά του, φαινόταν να είναι το μέρος από το οποίο πήγαζε το σκοτάδι, με απόκρημνα βράχια, και απρόβλεπτες, αμφίβολες διαδρομές. Δεξιά του, υπήρχε ένα σταθερό τοπίο… Ένας καμβάς, με καθαρές γραμμές που είχε χαραχθεί με πινελιές που μαρτυρούσαν βέβαιο χέρι… μία εικόνα που απέπνεε συνοχή και ασυλία! Σε κάθε του βήμα, λοιπόν, ένα πράγμα ερχόταν στο μυαλό του… Είναι ο κόσμος ένα ασφαλές μέρος ή είναι γεμάτος απρόβλεπτα και επικίνδυνα κομμάτια; Προβληματισμένο, το βρέφος, άρχισε να κλαίει. Το κλάμα του εισακούστηκε και αμέσως έτρεξαν να δουν τι έχει. Πριν προλάβουν να το ρωτήσουν, όμως, εκείνο ησύχασε και αποκοιμήθηκε νιώθοντας ασφαλές. Όταν ξύπνησε, ένιωσε να έχει αλλάξει. Είχε κερδίσει κάτι μα δεν μπορούσε να καταλάβει ακριβώς τι. Όλα έμοιαζαν τα ίδια μα, πλέον, κοιτώντας τόσο τη σκοτεινή όσο και τη φωτεινή πλευρά ένιωθε ελπίδα. Ένιωθε ότι θα ήταν, πια, ασφαλές ακόμα και όταν θα απειλούταν! Ότι θα μπορούσε να βρει βοήθεια στο περιβάλλον του και αυτό ήταν κάτι που έκανε τις επερχόμενες κρίσεις να μοιάζουν αντιμετωπίσιμες. Καταλάβαινε ότι έχει φωνή και ότι αυτή η φωνή χάλκευε τον κόσμο του. Ένιωθε ικανό ενώ – την ίδια στιγμή – άφηνε πίσω του έναν εαυτό που δεν θα μπορούσε να εμπιστευτεί κανέναν και θα ζούσε στον φόβο και την ανασφάλεια.

(1 ως 3 ετών) Αυτονομία κατά ντροπής και αμφισβήτησης

w

Αυτή, η νέα, δύναμη αλλά και ο χρόνος έκαναν το βρέφος περισσότερο δραστήριο και κινητικό. Γρήγορα, ήρθε η ανάγκη να δει μέχρι που μπορεί να φτάσει και να μάθει τα όρια της ανεξαρτησίας του. Κάποιες μέρες, διάλεγε να ξεμακραίνει από την έδρα του και να εξερευνά τον περίγυρο ενώ άλλες διάλεγε να παραμένει στη θέση του. Σε κάθε, περίπτωση ξεκινούσε να νιώθει όλο και πιο κυρίαρχο του εαυτού και των αποφάσεών του. Σύντομα, άρχισε να συνειδητοποιεί ότι έχει περισσότερες ικανότητες από ότι πριν. Μπορούσε να σκεφτεί το πώς θα προφυλαχτεί από το κρύο αλλά και να μπορέσει να βρει, μόνο του, το δρόμο της επιστροφής. Σε αυτό, βοηθούσε και το περιβάλλον του που επιδείκνυε ανοχή και υπομονή στο κάθε τι που δοκίμαζε, δείχνοντάς του έτσι το δρόμο προς την αυτονομία. Κάθε φορά που αποτύγχανε, δεν το κατηγορούσε κανένας και έτσι διδασκόταν τον αυτοέλεγχο και όχι τον έλεγχο. Διδασκόταν πώς να πλήττεται χωρίς να χάνει την αυτοεκτίμησή του. Αυτή, η αντιμετώπιση του έκανε ένα, δεύτερο, μεγάλο “δώρο”… Την αρετή της θέλησης! Μέσω αυτής, το βρέφος αύξανε σιγά σιγά την πίστη στις δυνάμεις του και ένιωθε ικανό να επιβιώσει στον κόσμο χωρίς να εξαρτάται, μονίμως, από άλλους ή να ντρέπεται να επιδιώξει τις επιθυμίες του.

(3 ως 6 ετών) Πρωτοβουλία κατά ενοχής

w

Με τα νέα του εφόδια αλλά και με τη συνδρομή της ηλικίας το βρέφος έγινε παιδί και η δίψα του επικεντρώθηκε στο να βρει κι άλλα παιδιά να μοιραστεί τα δώρα του. Ξεκίνησε, λοιπόν, να αυτενεργεί και συχνά μάζευε τα άλλα παιδιά και κατασκεύαζε παιχνίδια στα οποία έπαιρναν μέρος όλοι! Έχοντας, προηγουμένως, κατακτήσει την ελπίδα και τη θέληση ένιωθε σίγουρο για τον εαυτό του ότι δεν θα απογοήτευε τους φίλους του με τις ιδέες του. Εξάλλου, το έβλεπε στα υπόλοιπα μέλη της παρέας του… Εκείνα που δεν είχαν τα “δώρα” του ακολουθούσαν στα παιχνίδια μα ποτέ δε διεκδικούσαν την πρωτοβουλία να σχεδιάσουν, εκείνα, ένα δικό τους. Ταυτόχρονα, μέσα του, ξεκίνησε μία δίψα για γνώση. Ένιωθε την ανάγκη να μάθει πως λειτουργεί ο κόσμος γύρω του και έτρεχε σε κάτι τι που το εντυπωσίαζε ψάχνοντας να βρει το μηχανισμό του! Ρωτούσε για τα πάντα και το περιβάλλον του αντιμετώπιζε τα ερωτήματα, αυτά, με σοβαρότητα και προθυμία. Έτσι, το παιδί διδάχτηκε ότι δεν γίνεται ενοχλητικό κάθε φορά που έχει μια απορία και, αυτό, του απέμπλεξε την όποια ενοχή είχε για την περιέργειά του. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ερωτήσεις οδήγησαν σε απαντήσεις και οι απαντήσεις του έδωσαν το τρίτο “δώρο” του• Τη δημιουργικότητα! Όμως, έμελλε να διδαχθεί κάτι ακόμα. Ότι η πρωτοβουλία δεν πρέπει να καταπατά την πρωτοβουλία των άλλων. Σαν σχοινοβάτης, λοιπόν, έμαθε να διατηρεί καλή ισορροπία και να αντιλαμβάνεται πότε εμπνέει και πότε προσκρούει στα δικαιώματα των γύρω του. Έτσι, του δόθηκε το “δώρο” του σκοπού στη ζωή.

(6 ως 12) Επάρκεια κατά αισθήματος κατωτερότητας

w

Τα χρόνια συνέχισαν να περνούν και το παιδί αποκτούσε ολοένα και περισσότερες δεξιότητες. Έμαθε να ερμηνεύει τα σημάδια γύρω του και να συναισθάνεται το πώς νιώθουν οι άλλοι αλλά και το ίδιο. Οι φίλοι που έκανε στην πορεία έμοιαζαν να αποκτούν όλο και περισσότερη σημασία για εκείνο και – έτσι – ήθελε να αποδεικνύει ότι αξίζει να ανήκει στο περιβάλλον τους μέσα από διάφορες επιτυχίες και ευγενή συναγωνισμό. Καθώς τα κατάφερνε, έμοιαζε να νιώθει περήφανο για αυτό πράγμα που έτρεφε την αυτοεκτίμησή του. Ο περίγυρός του – αναγνωρίζοντας την προσπάθειά του – το επικροτούσε και το ωθούσε προς, αυτή, την κατεύθυνση. Αυτός, ήταν και ο λόγος που έμαθε να μην αμφισβητεί τον εαυτό του και πάντα να αξιοποιεί τις δυνατότητές του. Συνάμα, όμως, διαπίστωνε ότι δεν ήταν δυνατό να επιτυγχάνει στα πάντα αλλά αυτό δεν φαινόταν να το απογοητεύει. Αντιθέτως, του δίδασκε την μετριοφροσύνη κάνοντάς το συνεσταλμένο και σεμνό. Καθώς, λοιπόν, επέτυχε να ισορροπήσει και σε αυτό το δίπολο του αποδόθηκε το “δώρο” της επάρκειας!
Κάπου εδώ θα σταματήσουμε – προς το παρόν – και θα συνεχίσουμε την επόμενη εβδομάδα με τη συνέχεια και το τέλος της ιστορίας αλλά και την απάντηση του γιατί τελικά ονομάζεται ο κύκλος της ζωής.

Ιάκωβος Σιανούδης
Ψυχολόγος Bsc, ψυχοθεραπευτής
iakovos.sianoudis@gmail.com

Facebook Twitter Google+ LinkedIn